Dwergplaneten en Plutoïden
De term “dwergplaneet” is een vrij nieuwe term binnen de astronomie en zijn hemelobjecten die de naam “planeet” niet waardig zijn maar wel kenmerken hebben van planeten. In augustus 2006 werd door de Internationale Astronomische Unie deze term geïntroduceerd en moet ondermeer astronomen helpen bij het benoemen van nieuwe ontdekte objecten. Voor deze definitie in 2006 er kwam konden astronomen nieuwe objecten enkel maar de term “planeet” of “klein zonnestelsel object” geven en dit was dan ook de grootste reden waarom jarenlang gediscussieerd is geweest rond de term die Pluto zou moeten hebben.
Een Plutoïde is een transneptunische dwergplaneet. De Internationale Astronomische Unie (IAU) creëerde in 2008 deze categorie van astronomische objecten als gevolg van een resolutie over de definitie van het woord 'planeet'. Plutoïden kunnen aanzien worden als de scheiding tussen de groep dwergplaneten en transneptunische objecten. Tot 2010 kenden we vier Plutoïden; Pluto, Eris, Makemake en Haumea. Daarnaast komen er nog meer dan 70 hemellichamen in aanmerking voor deze definitie. Aanvankelijk zou men deze objecten 'plutonen' noemen maar dit voorstel werd door de IAU niet goedgekeurd.
Ceres werd in augustus 2006 uitgeroepen tot één van de dwergplaneten uit ons zonnestelsel en is tot op heden de enigste dwergplaneet dat zich in de asteroïdengordel bevindt (het gebied met brokstukken tussen de planeten Mars en Jupiter). Het hemelobject werd op 1 januari 1801 ontdekt door de Italiaanse astronoom Giuseppe Piazzi toen hij op zoek was naar een nieuwe ster. Doorheen de geschiedenis bleek er zowel over de omvang van dit object alsook over zijn classificatie veel verwarring te bestaan. Ceres, die genoemd werd naar de Romeinse god van de landbouw en het scheikundig element cerium, maakt eenmaal om de 4,6 jaar een omwenteling om onze zon en met zijn diameter van ongeveer 950 kilometer is dit het grootste object uit de asteroïdengordel. Deze dwergplaneet kan een visuele magnitude halen van 6,7 waardoor Ceres waarneembaar is onder goede omstandigheden met kleine of middelgrote telescopen. In dit artikel leer je meer over de dwergplaneet Ceres die in 2015 zal bezocht worden door de Amerikaanse ruimtesonde Dawn.
Eris is de naam van de grootste dwergplaneet uit ons zonnestelsel en wordt onder sterrenkundigen ook 136199 Eris genoemd. Dit object bevindt zich net voorbij de Kuipergordel in de buitenste regionene van ons zonnewtelsel en wordt vergezeld door minstens één maan die de naam Dysnomia kreeg. Eris is niet enkel een dwergplaneet maar is ook bekend als een 'transneptunisch' (TNO) hemelobject. De naam Eris is afkomstig uit Griekse mythologie waar het de naam voor de god van de tweedracht en de strijd was. Na een lange periode van onzekerheid of Eris nu wel of niet een planeet was, besloot de Internationale Astronomische Unie (IAU) in augustus 2006 dit hemelobject officieel classificeren tot dwergplaneet. Eris werd door Michael Brown, Chad Trujillo en David Rabinowitz op 5 januari 2005 ontdekt. In dit artikel leer je meer over deze dwergplaneet die er 557 jaar over doet voor één omwenteling om de zon.
Pluto was tot het jaar 2006 de negende planeet van ons zonnestelsel, de Internationale Astronomische Unie stelde een definitie op wat een "Planeet" precies is en wanneer we deze toepassen blijkt Pluto geen planeet te zijn. Pluto is een dwergplaneet net zoals Eris en Ceres. Ze werd ontdekt in 1930 door Clyde Tombaugh. De meeste planeten liggen met hun baan op éénzelfde vlak, enkel Pluto heeft een baan die onder een hoek met dit vlak staat. Haar baan is zelfs zo raar, dat ze binnen de baan van Neptunus komt. Haar grootste maan is Charon, ontdekt in 1978, en in 2005 werden er twee kleinere maantjes ontdekt. Het symbool voor Pluto is een monogram van een P en een L, de twee eerste letters van de naam Pluto, en ook de initialen van Percival Lovell, de man die het observatorium bouwde waar Pluto ontdekt werd.
Makemake, voorheen gekend als (136472) Makemake, is de derde grootste dwergplaneet van ons zonnestelsel en één van de twee grootste objecten uit de Kuipergordel onder de klassieke Kuipergordelobjecten. De diameter van het object is ongeveer drie vierde van Pluto (1 300 tot 1 900km). Makemake heeft geen gekende satellieten, wat toch uniek is bij de grote Kuipergordelobjecten. De gemiddelde temperatuur op Makemake is -243,15 graden Celsius welke betekend dat het oppervlak van de dwergplaneet bedekt is met methaanijs en mogelijks ethaanijs.
Haumea, die genoemd werd naar de Hawaiiaanse godin van de fertiliteit en geboorte, is een dwergplaneet met een massa van slechts een derde van dat van Pluto. Deze dwergplaneet maakt deel uit van de Kuipergordel en rond de ontdekking van deze dwergplaneet heerst al vele jaren onduidelijk aangezien twee teams van astronomen de ontdekking opeisen. Rondom Haumea draaien ook twee kleine maantjes die bijzondere eigenschappen hebben. Wellicht zijn deze ontstaan door een botsing van een groot object met Haumea. Op 17 september 2008 werd dit hemellichaam, met de voormalige naam 136108, officieel geclassificeerd als dwergplaneet door de Internationale Astronomische Unie (IAU).