De Verenigde Staten hebben op vrijdag 28 oktober met succes een nieuwe klimaatsatelliet in de ruimte gebracht. Vanop de Vandenberg lanceerbasis in Californië vertrok om 11u48 Belgische tijd een Delta 2 draagraket met in zijn vrachtruim de 2,5 ton zware kunstmaan. De satelliet werd uiteindelijk 59 minuten na de start van de lancering probleemloos uitgezet in een polaire baan om de Aarde op een hoogte van 823 kilometer. Het NPOESS Preparatory Project (NPP) is een eerste project uit een nieuw klimaatonderzoeksprogramma van de Amerikaanse National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) en NASA. Het National Polar-orbiting Operational Environmental Satellite System (NPOESS) project werd onder de Amerikaanse president Clinton in 1994 opgestart maar werd in 2010 geannuleerd omwille van een te hoog oplopend prijskaartje en te veel vertragingen. Uiteindelijk werd beslist het NPOESS-project te wijzigen en op te splitsen in een militair en civiel gedeelte. Het civiele gedeelte zag onder de naam Joint Polar Satellite System een nieuwe toekomst en is in handen van de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA en NOAA. De NPP-satelliet, zo groot als een bus, moet de volgende jaren dankzij vijf wetenschappelijke instrumenten onderzoek verrichten naar ondermeer de temperatuur van het zeewater, de ozonlaag, klimaatsveranderingen, ijsbedekkingen en luchtvervuiling. De data afkomstig van de NPP-satelliet zal via een grondstation in Noorwegen doorgestuurd worden naar het Air Force Weather Agency en het NOAA Satellite Operations Facility. De technologie die NPP aan boord heeft, zal in de ruimte uitvoerig getest worden zodat dit opnieuw kan gebruikt worden bij toekomstige Joint Polar Satellite System missies. Naast de NPP-klimaatsatelliet werden er ook zes CubeSat-nanosatellieten afkomstig van Amerikaanse universiteiten in de ruimte gebracht.

Volgens het Duitse ruimtevaartagentschap DLR is de Duitse röntgensatelliet ROSAT op zondag 23 oktober 2011 boven de Golf van Bengalen in de atmosfeer van de Aarde neergekomen. De exacte plaats van de terugkeer in de atmosfeer kon achterhaald worden dankzij gegevens afkomstig van andere ruimtevaartagentschappen. Of er brokstukken in zee zijn neergekomen is momenteel nog niet duidelijk maar de kans bestaat dat er een dertigtal niet opgebrande brokstukken zijn neergekomen in zee. Wellicht bevindt de 400 kilogram zware spiegel met een diameter van 81 centimeter zich momenteel ergens op de bodem van de Indische Oceaan. Indien ROSAT enkele minuten later de atmosfeer van de Aarde was ingedoken, zouden de overgebleven brokstukken zijn neergekomen nabij enkele dichtbevolkte Chinese steden. De Duitse ROSAT ruimtetelescoop werd op 1 juni 1990 in de ruimte gebracht met als doel het heelal af te speuren naar bronnen van röntgenstraling. ROSAT ving als eerste röntgenstraling op afkomstig van kometen en registreerde ongeveer 80 000 kosmische bronnen van röntgenstralen.

Echo 1A was de naam van de eerste Amerikaanse passieve communicatiesatelliet. Deze bijzondere kunstmaan maakte deel uit van NASA's Project Echo en werd op 12 augustus 1960, amper drie jaar na de lancering van de Spoetnik, succesvol gelanceerd. Een eerdere poging om de eerste Echo-kunstmaan te lanceren mislukte doordat de Delta-draagraket explodeerde tijdens de lancering (vandaar de naam Echo 1A). De Verenigde Staten en de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA speelden al sinds het begin van de ruimtevaart met het idee om radiosignalen te versturen naar de ruimte waar ze uiteindelijk opnieuw verstuurd zouden worden naar een andere locatie op Aarde. Om dit te realiseren begon men met de meest eenvoudige vorm van communicatie namelijk signalen laten terugkaatsen die verstuurd worden naar een reflecterend materiaal. Deze vorm van 'passieve' communicatie werd gebruikt bij de Echo 1A satelliet en leidde tot de eerste Amerikaanse radioverbindingen via satelliet.

Sterrenkundigen hebben met behulp van de Amerikaanse Spitzer ruimtetelescoop een nieuwe band van stof ontdekt rondom de ster Eta Corvi in het zuidelijke sterrenbeeld Raaf (Corvus). De wetenschappers vermoeden dat de stofband bevolkt wordt door zeer veel kometen die eventuele exoplaneten in de buurt continue zouden bombarderen. Dergelijke situatie is te vergelijken met het 'Late Heavy Bombardment' dat zich in vroegste periode van ons zonnestelsel afspeelde (4,0 tot 3,8 miljard jaar geleden). Tijdens deze periode werden de jonge planeten en hun manen continue bestookt met kometen die op Aarde wellicht de oceanen deden ontstaan en koolstof naar onze planeet brachten. Het bestaan van deze periode werd ontdekt bij het bestuderen van de ouderdom van kraters op de Maan en na onderzoek van Maanstenen die door de Apollo-astronauten werden meegebracht. Tot op heden is het echter nog niet duidelijk wat de reden is voor het Late Heavy Bombardment in het zonnestelsel. De sterrenkundigen leggen bij de ster Eta Corvu de link met het Late Heavy Bombardment doordat de spectrograaf aan boord van Spitzer het spectrum van de stofband rond de ster analyseerde. Hieruit bleek dat de chemische samenstelling van de stofband sterk overeen kwam met die van de Almahata Sitta-meteoriet die in 2008 neerkwam in Soedan, Afrika. In 2005 ontdekten astronomen al een eerste ring van stof rondom Eta Corvu die zich op ongeveer 150 Astronomische Eenheden van de ster bevindt. Deze ring is te vergelijken met de Kuipergordel rondom het zonnestelsel en bestaat vooral uit ijsachtige hemellichamen. Voor de sterrenkundigen is onderzoek zoals dat van Eta Corvu van zeer groot belang aangezien men op die manier meer leert over het ontstaan van het zonnestelsel en de omstandigheden waarin de Aarde ontstond.

Het Amerikaanse commerciële ruimtevaartbedrijf Virgin Galactic heeft in de Amerikaanse staat New Mexico 's werelds eerste commerciële ruimtevliegveld geopend. Vanop dit nieuwe vliegveld plant Virgin Galactic in de nabije toekomst zogenaamde suborbitale ruimtevluchten waarbij klanten tijdens het hoogtepunt van hun vlucht enkele minuten gewichtloos zullen zijn. Het vliegveld, dat de naam Spaceport America kreeg, werd plechtig geopend door de Britse miljardair en baas van Virgin Galactic Richard Branson. De genodigden woonden een demonstratievlucht bij van het speciaal ontwikkelde vliegtuig WhiteKnightTwo en zagen onder het toeziend oog van de Amerikaanse astronaut Buzz Aldrin hoe de gouverneur van New Mexico, Susana Martinez, de sleutels van de ruimtehaven overhandigde aan Richard Branson. De terminal en bijhorende hangar die in de verlaten woestijn van New Mexico werden gebouwd, hebben een 'buitenaardse look' en zijn samen meer dan 9 200 vierkante meter groot. De commerciële ruimtevluchten hebben een prijskaartje van 200 000 dollar en duren ongeveer 3,5 uur. Het ruimtetuig, SpaceShipTwo, biedt plaats aan zes passagiers en twee piloten en kan een maximale hoogte bereiken van ongeveer 120 kilometer. Volgens het ruimtevaartbedrijf zouden er al honderden tickets verkocht zijn. Virgin Galactic verwacht dat de eerste toeristen eind 2012 vanop Spaceport America zouden kunnen vertrekken. In het begin zal er één vlucht per week uitgevoerd worden maar op termijn moet het mogelijk zijn om twee commerciële ruimtevluchten per dag uit te voeren. Om te bewijzen dat deze suborbitale ruimtevluchten veilig zijn, zal Richard Branson samen met zijn twee kinderen deel uitmaken van de eerste commerciële vlucht.

Op de Europese lanceerbasis in Frans-Guyana is men momenteel alles in gereedheid aan het brengen voor wat op donderdag 20 oktober een historische lancering moet worden. Die dag zal vanuit Zuid-Amerika de allereerste Russische Sojoez-draagraket gelanceerd worden met aan boord de eerste Europese Galileo-navigatiesatellieten. Op 14 oktober werd de eerste Sojoez-raket probleemloos naar het gloednieuwe lanceercomplex gebracht waarna de Fregat-rakettrap en het vrachtruim met daarin de twee satellieten bovenop de raket bevestigd werden. De volgende dagen zullen zowel de raket alsook de Fregat-rakettrap een laatste reeks van controles en testen ondergaan. Op 20 oktober zal men de raket 4,5 uur voor de lancering voltanken met brandstof waarna het gevaarte om 12u34 Belgische tijd voor de eerste maal moet opstijgen vanop Zuid-Amerikaanse bodem. Verwacht wordt dat deze historische lancering zal bijgewoond worden door zowel de Franse alsook de Russische president. Tijdens de lancering op 20 oktober zal Europa de eerste twee Galileo In-Orbit Validation (IOV) kunstmanen in de ruimte brengen. Na de eerste lancering op 20 oktober 2011 volgt nog een tweede lancering van Galileo IOV satellieten in 2012 die samen met de eerste twee de basis moeten vormen van het nieuwe navigatienetwerk. De volgende jaren moeten er uiteindelijk nog eens 26 andere Galileo-satellieten gelanceerd worden die zich in drie verschillende banen om de Aarde zullen bevinden op een hoogte van 23 222 kilometer. Het Europese civiele Galileo-navigatiesysteem moet de tegenhanger worden van het huidige Amerikaanse GPS-systeem. Door zijn betere dekking en betere precisie moet het Europese navigatiesysteem meer voordelen bieden dan het GPS-systeem. Galileo moet uiteindelijk in 2014 operationeel zijn.

Nadat vorige maand brokstukken van de opgebrande Amerikaanse UARS-satelliet terugvielen op Aarde is er opnieuw een kunstmaan op weg om op Aarde neer te storten. Eind oktober is het de beurt aan de Duitse röntgensatelliet ROSAT die een gewicht heeft van 2,4 ton en in 1990 in de ruimte gebracht werd. ROSAT verrichte acht jaar lang röntgenwaarnemingen vanuit een elliptische baan om de Aarde op een hoogte van 585 - 565 kilometer. De atmosferische 'drag' zorgde er echter voor dat het ruimtetuig zich in juni 2011 slechts maar op 327 kilometer hoogte meer bevond. ROSAT zal uiteindelijk met een snelheid van ongeveer 28 000 kilometer per uur de dichte lagen van de atmosfeer induiken. Deze Duitse satelliet is kleiner dan de Amerikaanse UARS-kunstmaan (de omvang van een wagen) maar verwacht wordt dat er wel meer grotere stukken op Aarde gaan terechtkomen doordat de constructie van ROSAT degelijker gebouwd werd. Wellicht zal de spiegel van het observatorium de terugkeer overleven aangezien deze zeer hittebestendig is. Het Duitse ruimtevaartagentschap DLR gaat er van uit dat er tussen 20 en 25 oktober ongeveer dertig brokstukken met een totaal gewicht van 1,6 ton op Aarde gaan neerstorten op Aarde. Dat is ongeveer drie keer zoveel als bij de UARS-satelliet. De kans dat ROSAT schade zal veroorzaken is dan ook opmerkelijk hoger (1 op 2000). Net als bij de UARS-satelliet kan men nu nog niet voorspellen waar en wanneer de restanten van de Duitse kunstmaan zullen neerstorten. Volgens DLR zal het preciese tijdstip van de terugkeer in de atmosfeer ongeveer vijf uur op voorhand geweten zijn. Alle gebieden tussen 53 graden noorder- en zuiderbreedte gelden als potentiële impactplaats. Toch is men er van overtuigd dat de kans dat brokstukken neerkomen in bewoond gebied zeer klein is.

Op woensdag 12 oktober werd vanop het Indiase Satish Dhawan Space Centre de twintigste Polar Satellite Launch Vehicle (PSLV) gelanceerd. Tijdens deze missie werden vier satellieten uitgezet in een baan om de Aarde waaronder de Indiase/Franse aardobservatiesatelliet Megha-Tropique. De 44 meter lange Indiase viertraps raket vertrok om 07u30 Belgische tijd en zette de kunstmanen iets meer dan twintig minuten later uit in de ruimte. De PSLV-draagraket is het werkpaard uit het Indiase ruimtevaartprogramma. Deze raket werd in oktober 1994 voor het eerst met succes gelanceerd en bracht sindsdien al meer dan 45 satellieten in de ruimte waaronder ook de eerste in België gebouwde PROBA-microsatelliet. De belangrijkste vracht aan boord van de PSLV-draagraket was de Indiase/Franse kunstmaan Megha-Tropique. Deze bijzondere aardobservatiesatelliet moet de volgende jaren vanuit een lage baan om de Aarde, op een hoogte van 867 kilometer, de waterkringloop bestuderen in tropische gebieden. Zo moet Megha-Tropique ondermeer zeer gedetailleerd het ontstaan, het voortbewegen en het sterven van wolken observeren. Hiervoor werd deze bijzondere satelliet uitgerust met vier wetenschappelijke instrumenten die er uiteindelijk moeten voor zorgen dat wetenschappers bepaalde weersymptomen in tropische gebieden zoals stormen en moessonregens beter kunnen voorspellen. Megha-Tropique heeft een gewicht van 1000 kilogram en werd gebouwd door de Indian Space Research Organisation (ISRO) en het French Centre National d’Etudes Spatiales (CNES). Naast Megha-Tropique zette de twintigste PSLV-draagraket ook nog eens drie kleine satellieten uit in de ruimte die afkomstig zijn uit India en van het Luxemburgse ruimtevaartbedrijf LuxSpace.

De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA heeft een unieke foto vrijgegeven (zie foto) waarop de zuidpool van de asteroïde Vesta in perspectief te zien is. Op dit zuidpoolgebied bevindt zich een opmerkelijke, nog naamloze, berg die bijna drie keer zo hoog is als de grootste berg op Aarde: de Mount Everest. De top van deze berg steekt ongeveer 22 kilometer uit boven het omringende landschap en het gebergte ligt vrijwel midden in het grote inslagbekken Rheasilva. Het unieke beeld werd gerealiseerd door de Framing Camera aan boord van de Dawn-ruimtesonde dat stereoscopische metingen verricht over het oppervlak van de asteroïde. Op basis van deze metingen kon NASA een gedetailleerd 3D-model maken van het hemellichaam dat vervolgens vanuit elke gewenste hoek kan bekeken worden. De Amerikaanse Dawn-ruimtesonde werd op 27 september 2007 in de ruimte gebracht en kwam op 16 juli 2011 aan bij de 520 kilometer grote asteroïde Vesta. Dawn zal ongeveer een jaar in een baan om Vesta verblijven om de asteroïde uitvoerig te onderzoeken waarna het ruimtetuig zich naar de dwergplaneet Ceres zal begeven waar het in 2015 moet aankomen. Foto: NASA