Op donderdag 17 mei 2012 heeft Japan succesvol vier satellieten in een baan om de Aarde gebracht. Vanop het aan de zee gelegen Tanegashima Space Center vertrok om 18u39 Belgische tijd de 21ste H-2A draagraket. Deze draagraket is het werkpaard uit het Japanse ruimtevaartprogramma en kan tot 10 ton aan vracht in een lage baan om de Aarde brengen. De twee hoofdvrachten tijdens deze missie waren de Japanse Global Change Observation Mission - Water (GCOM-W) aardobservatiesatelliet en de Zuid-Koreaanse KOMPSat-3 aardobservatiesatelliet. De GCOM-W kunstmaan, die ook gekend is onder de naam 'Shizuku', werd ontwikkeld door het Japanse ruimtevaartagentschap JAXA met als doel de volgende tien jaar de waterkringloop op Aarde vanuit de ruimte te bestuderen. Deze 1,8 ton zware kunstmaan werd door de H-2A draagraket uitgezet in een lage baan om de Aarde op een hoogte van 700 kilometer. Vanuit deze positie zal de satelliet, door middel van zijn Advanced Microwave Scanning Radiometer 2 instrument, de bedekking van het zee ijs, de temperatuur van de oceaan, de hoeveelheid waterdamp en de neerslag meten op basis van zwakke radiogolven van de Aarde. Het voordeel van deze technologie is dat je met deze methode geen last hebt van bijvoorbeeld bewolking. De tweede hoofdvracht aan boord van de H-2A draagraket, de Zuid-Koreaanse KOMPSat-3 satelliet, werd ontwikkeld door het Korea Aerospace Research Institute (KARI) en moet net als zijn voorgangers het Koreaanse grondgebied zo gedetailleerd mogelijk in beeld brengen. KOMPSat-3 heeft een gewicht van 800 kilogram en het optische instrument aan boord van de satelliet werd ontwikkeld door het Europese bedrijf Astrium. Naast de twee hoofdvrachten werden tijdens deze lancering ook twee kleine satellieten in de ruimte uitgezet. De Small Demonstration Satellite-4 (SDS-4) en de High Voltage Technology Demonstration Satellite (HORYU-2) wogen elk niet meer dan 50 kilogram en werden door het Japanse ruimtevaartagentschap JAXA en het Kyusyu Institute of Technology (KIT) ontwikkeld voor experimentele technologische doeleinden.

Vandaag de dag worden we in ons dagelijks leven steeds meer geconfronteerd met spitstechnologie en innovatieve uitvindingen. Tal van nieuwe technologieën, medische hoogstandjes en innovaties kennen hun oorsprong uit de ruimtevaart en hebben een onmisbare plaats ingenomen in onze eigen leefwereld en bijhorende maatschappij. Zo vinden we het vandaag de dag heel normaal dat onze auto zegt welke route we moeten nemen, we elk orgaan in ons lichaam zeer gedetailleerd kunnen zien op een scan of dat we op een matras slapen die zich vormt naar de contouren van ons lichaam. Helaas wordt er zelden vermeld dat al deze technologieën hun oorsprong hebben in de ruimtevaart en dat deze wereldwijd voor vele duizenden jobs zorgen in verschillende sectoren. Het proces waarbij nieuwe technologie uit de ruimtevaart zijn weg vindt naar ons dagelijks leven noemen we een ‘spin-off’. Geschat wordt dat de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA alleen al de afgelopen vijftig jaar meer dan 1 650 spin-offs ontwikkelde die vandaag de dag toegepast worden in de informatica, landbouw, geneeskunde, transportsector, industrie en pharmaceutica. In dit artikel wordt een overzicht gegeven van enkele van de vele technologieën en innovaties die de ruimtevaart ons de agelopen vijftig jaar gebracht heeft. Zonder er bij stil te staan, worden veel van deze voorbeelden ongetwijfeld door u en vele anderen in ons dagelijks leven gebruikt.

Op 6 mei 2012 is het weer zover. Op die dag is het Volle Maan en staat onze trouwe buur, in zijn elliptische baan rondom onze planeet, het dichtst tot de Aarde. De afstand van de Maan tot het midden van de Aarde bedraagt op 6 mei 2012 omstreeks 05u35 Belgische tijd 356 955 kilometer. De Maan zal die dag een schijnbare diameter hebben van 33'29". In sterrenkundige kringen noemen we dit verschijnsel een 'perigeum Maan' maar in de media en bij het grote publiek wordt er dan vaak gesproken van een 'supermaan' aangezien de Maan op dat moment 14% groter en 30% helderder is dan een 'normale' Volle Maan. Dit verschil kan je het best zien bij het opkomen van de Maan net boven de horizon. Eenmaal de Maan hoger aan de hemel staat, valt dit verschil nauwelijks op. Volgens sommigen zou een 'supermaan' ook allerlei krachten opwekken zoals extra getijdewerking, natuurrampen en toenemende criminaliteit maar wetenschappelijk werd dit nog nooit bewezen. Wat wel bewezen werd, is dat wanneer het bij een 'supermaan' vloed is het water enkele centimeters hoger komt dan normaal. Wetenschappers gaan er echter vanuit dat indien de Maan echt invloed zou hebben op aardbevingen, we deze dagelijks zouden moeten voelen. De iets 'grotere' Volle Maan is dus vooral interessant voor fotografen en is dus niets meer dan een 'super-hype'!

Onze planeet krijgt op donderdag 8 maart wellicht te maken met één van de grootste zonnestormen in jaren. De zonnestorm is afkomstig van een uitbarsting op de Zon afgelopen dinsdag waarbij elektrisch geladen deeltjes de ruimte ingeslingerd werden onder de vorm van een zogenaamde 'coronale massa-ejectie' (CME). Het zou om de zwaarste zonnestorm gaan in vijf jaar tijd. Volgens experts zullen deze deeltjes vandaag rond 13u00 de Aarde bereiken en kan de storm nog tot en met vrijdag duren. De wolk met deeltjes zal de Aarde raken met een snelheid van 6.400.000 kilometer per uur. Doordat in de poolstreken van de Aarde het magnetisch veld onze planeet het minst beschermd, zal het effect van de zonnestorm dan ook aan de polen het sterkst zichtbaar zijn onder de vorm van het prachtige poollicht. Dergelijke zware zonnestormen zijn niet zonder risico aangezien de elektrisch geladen deeltjes gevoelige apparatuur aan boord van communicatiesatellieten, navigatiesystemen of zendapparatuur schade kunnen toebrengen of deze ernstig kunnen verstoren. Eind januari 2012 veroorzaakte onze ster ook al een grote zonnestorm en werden enkele vliegtuigen uit voorzorg omgeleid. Het is dan ook niet uitgesloten dat het vliegverkeer vandaag en morgen hinder kan ondervinden en apparatuur in de war kan geraken. Toch blijft het zeer moeilijk om de gevolgen van een dergelijke storm te voorspellen. Wil je je meer leren over uitbarstingen op de Zon, zonnevlekken of poollicht? Bezoek dan onze dochterpagina Poollicht.be waar je in real-time de activiteit van onze ster op de voet kan volgen! www.poollicht.be

Door met ESO’s Very Large Telescope naar de maan te kijken, hebben astronomen bewijzen gevonden voor leven in het heelal – op aarde namelijk. Het ‘ontdekken’ van leven op onze thuisplaneet klinkt als een triviale onderneming, maar de nieuwe aanpak van een internationaal team zou in de toekomst kunnen leiden tot de ontdekking van leven elders in het heelal. Het onderzoek staat beschreven in een artikel dat op 1 maart 2012 in het tijdschrift Nature verschijnt.

Op 20 februari 2012 is het precies vijftig jaar geleden dat de Verenigde Staten voor het eerst een Amerikaanse ruimtevaarder in een baan om de Aarde brachten. De Mercury-Atlas 6 missie maakte deel uit van NASA’s Project Mercury en werd uitgevoerd door de Amerikaanse ervaren testpiloot John H. Glenn. Ondanks het feit dat John Glenn de eerste Amerikaanse ruimtevaarder werd die zich in een vaste baan om de Aarde begaf, was hij niet de eerste Amerikaan in de ruimte. Voor de ruimtevlucht van Glenn gingen Alan Shepard en Virgil I Grissom al eens de ruimte in. Aangezien beiden een zogenaamde suborbitale ruimtevlucht uitvoerden, maakten zij geen volledige omwenteling om de Aarde en verbleven ze maar even in de ruimte. Voor de Verenigde Staten was een bemande omwenteling om de Aarde van cruciaal belang in het kader van de verdere uitbouw van het bemande ruimteprogramma aangezien de Sovjet-Unie hen op dat vlak al was voorgegaan. De ruimtecapsule van John Glenn, genaamd “Friendship 7”, werd uiteindelijk op 20 februari 1962 in de ruimte gebracht door een Atlas-draagraket. Ook dit was nieuw aangezien de vorige twee astronauten in de ruimte gebracht werden met behulp van lichtere Redstone raketten. Uiteindelijk zou de Mercury-Atlas 6 ruimtevlucht van John Glenn één van de meest heroïsche ruimtemissies uit de geschiedenis worden.

Het grootste probleem waarmee ruimtevaartnaties de volgende jaren zullen geconfronteerd worden, is ongetwijfeld de problematiek rond ruimteafval. Volgens de laatste schattigen bevinden er zich meer dan een half miljoen onderdelen en brokstukken afkomstig van rakettrappen, satellieten of ruimtetuig rondom de Aarde die variëren in grootte van enkele centimeters tot enkele meters. Het probleem wordt zo erg dat het internationaal ruimtestation ISS al verschillende malen heeft moeten uitwijken in zijn baan om de Aarde omwille van een dreigende botsing met een stuk ruimteafval. Om dit probleem op te lossen hebben Zwitserse ingenieurs en wetenschappers een nieuw project opgestart dat de naam 'CleanSpace One' kreeg. Zo zal men een kleine satelliet ontwikkelen die, eenmaal in de ruimte, een andere kleine niet-operationele satelliet moet vastgrijpen waarna beiden uiteindelijk zullen opbranden in de atmosfeer van de Aarde. De CleanSpace One kunstmaan moet in 2015 al gelanceerd worden en heeft tijdens zijn demonstratiemissie als taak om de kleine Zwitserse SwissCube nanosatelliet op te ruimen. CleanSpace One wordt ontwikkeld en gebouwd door het Swiss Space Center en zal dertig centimeter lang zijn. Het grote voordeel van een dergelijk systeem is dat het vrij goedkoop is en dat universiteiten en studenten betrokken worden bij de ontwikkeling. De grootste uitdaging voor de Zwitserse ingenieurs is om een robotarm te ontwikkelen waarmee CleanSpace One de andere satelliet kan 'vastgrijpen'. Indien dit project slaagt, hoopt Zwitserland meer van deze 'opruim-satellieten' te kunnen bouwen die later ook grotere stukken ruimteafval moeten kunnen opruimen. 

Het Amerikaanse Landsat programma begon officieel op 23 juli 1972 toen de Verenigde Staten met succes de Landsat 1 satelliet in een baan om de Aarde brachten. Deze satelliet heette, net als het programma, oorspronkelijk 'Earth Resources Technology Satellite' (ERTS) en werd in de ruimte gebracht vanop de Vandenberg lanceerbasis in Californië door een Delta 900 draagraket. Nadat het in 1975 duidelijk werd dat er meer van dit soort satellieten zouden gelanceerd worden, veranderde men het ERTS-programma in 'Landsat'. Landsat 1 was de eerste satelliet die ontwikkeld werd voor uitsluitend onderzoek van het aardoppervlak. Tot voor Landsat 1 verkregen de Verenigde Staten enkel beeldmateriaal van het aardoppervlak door middel van militaire spionagesatellieten. Het Landsat ruimteprogramma is vandaag de dag het langst lopende aardobservatieprogramma. Dankzij dit satelliet fotografieprogramma werden er al miljoenen foto's van onze planeet geachiveerd die van groot belang zijn voor wetenschappelijk onderzoek naar veranderende omstandigheden op de Aarde. Daarnaast worden landsat-foto's ook gebruikt voor toepassingen op vlak van onderwijs, landbouw, stedenbouw, bosbeheer, oceanologie en geologie.

Eén van de meeste vragen die mensen zich stellen wanneer ze aan poollicht denken is wanneer dit prachtig fenomeen te zien is. In landen die zich bevinden tussen hoge breedtegraden is dit in de winter heel vaak te zien maar in België en Nederland is zichtbaar poollicht eerder iets uitzonderlijks maar niet onbestaand. Om poollicht te kunnen zien in onze streken moeten we zeer veel parameters en tabellen in de gaten houden. Alles start uiteindelijk bij een uitbarsting op de Zon die naar de Aarde moet gericht zijn. Om een duidelijk antwoord te kunnen bieden aan iedereen die zich afvraagt wanneer we poollicht nu kunnen zien, werd dit artikel geschreven. Ben je echt gefascineerd door poollicht en ruimteweer? Breng dan zeker een bezoek aan onze speciale poollicht-website www.poollicht.be!

De Verenigde Staten hebben in de nacht van 19 op 20 januari 2012 met succes een militaire communicatiesatelliet in de ruimte gebracht. Vanop de Cape Canaveral lanceerbasis in Florida vertrok om 01u38 Belgische tijd de achttiende Delta 4 raket met in zijn vrachtruim de vierde Wideband Global Satcom (WGS). De meer dan 250 ton zware Delta 4 Medium (5,4) draagraket zette de communicatiesatelliet 40 minuten na de start van de lancering uit in een tijdelijke baan om de Aarde op een hoogte van ongeveer 2 250 kilometer. In de volgende dagen en weken zal de WGS-4 satelliet zich op eigen kracht tot in een geosynchrone baan om de Aarde brengen op een hoogte van 35 900 kilometer. Eind april zal de satelliet uiteindelijk overgedragen worden aan de Amerikaanse luchtmacht. De 5,9 ton zware WGS-4 satelliet werd net als zijn voorgangers gebouwd door het Amerikaanse lucht- en ruimtevaartbedrijf Boeing en heeft een prijskaartje van 464 miljoen dollar. Het Wideband Global Satcom netwerk is vandaag de dag het meest krachtige communicatienetwerk van het Amerikaanse ministerie van Defensie. Zo zal de WGS-4 satelliet de volgende vijftien jaar gebruikt worden voor het doorsturen van grote hoeveelheden data naar militaire troepen in het Midden-Oosten en Zuidwest-Azië. Daarnaast zal deze satelliet ook gebruikt worden als belangrijke tussenschakel voor het versturen van data naar militaire onbemande vliegtuigjes. Naast de Verenigde Staten werkt ook Australië mee aan het Wideband Global Satcom programma. Zo zal Australië de bouw en lancering van de zesde en laatste WGS-satelliet financieren. De eerste WGS-communicatiesatelliet werd in oktober 2007 in de ruimte gebracht waarna in 2009 de twee volgende gelanceerd werden.