Een woordvoerder van de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA heeft op maandag 14 maart laten weten dat een werknemer van het bedrijf United Space Alliance (James D. Hanover) om het leven is gekomen op het lanceercomplex 39A op het Kennedy Space Center. Details over het ongeval werden niet vrijgegeven maar wel is geweten dat alle hulp van de hulpdiensten te laat kwam. Op het lanceercomplex 39A bevindt zich momenteel het ruimteveer Endeavour dat op 19 april zal gelanceerd worden voor zijn laatste ruimtemissie (STS-134). Zowel NASA alsook United Space Alliance hebben hun werkzaamheden op en rond het lanceercomplex voor onbepaalde duur stopgezet zodat men het tragische ongeval kan onderzoeken. Volgens NASA zou de lanceerdatum van de Endeavour niet uitgesteld worden. United Space Alliance werd in augustus 1995 opgericht door de twee grote Amerikaanse lucht- en ruimtevaartbedrijven Boeing en Lockheed Martin. Het bedrijf heeft ongeveer 9 000 werknemers in dienst die ondermeer instaan voor de voorbereiding van elke Space Shuttle lancering. De 53-jarige James D. Hanover zou volgende maand samen met nog 550 andere werknemers door United Space Alliance ontslagen worden. Door het stopzetten van het Amerikaanse Space Shuttle programma verliezen in de Verenigde Staten duizenden werknemers hun baan.

Op de top van de meer dan vier kilometer hoge berg Mauna Kea op Hawaï begint men weldra met de bouw van de reusachtige Thirty Meter Telescope (TMT). De regering van Hawaï heeft de vergunning afgeleverd en de universiteit van Hawaï krijgt maar liefst 1,3 miljard dollar om dit observatorium te bouwen. Het goedkeuren van de plannen voor de bouw van deze telescoop duurde drie jaar. Tijdens deze periode werden de culturele en landschappelijke gevolgen van dit project onderzocht. De inheemse bevolking van Hawaï beschouwd de berg Mauna Kea als een heilige plek waardoor het TMT-project voor heel wat tegenstanders zorgde op het eiland. De telescoop zal een hoofdspiegel hebben met een diameter van 30 meter en zal de hemel afspeuren in een breed golflengtegebied. Door zijn grote hoofdspiegel zal de TMT negen keer meer licht opvangen dan de hedendaagse meest krachtige telescopen op Aarde. De opnamen die met de TMT zullen gemaakt worden, moeten uiteindelijk twaalf keer zo scherp zijn als opnamen gemaakt met de Hubble Space Telescope. Ondanks zijn enorme afmetingen wordt de Thirty Meter Telescope niet de grootste ter wereld. In 2018 moet in Chili de bouw afgerond zijn van de Europese Extremely Large Telescope (EELT) die zal uitgerust worden met een 42 meter grote hoofdspiegel.

Amerikaanse astronomen hebben met behulp van de Kepler ruimtetelescoop een opmerkelijk planetenstelsel ontdekt. Het stelsel bevindt zich op een afstand van ongeveer 2 000 lichtjaar van de Aarde en draait rond de ster Kepler-11. Vijf van de zes exoplaneten in dit stelsel bevinden zich zeer dicht tot hun moederster waardoor enige vorm van leven wellicht onmogelijk is. Dit is de eerste maal dat men een planetenstelsel ontdekt dat bestaat uit meer dan vijf exoplaneten. De zes planeten in dit stelsel konden ontdekt worden doordat zij vanaf de Aarde gezien bij elke omloop voor hun ster bewegen waardoor er kleine, regelmatige dipjes in de helderheid van de moederster ontstaan. Door kleine onregelmatigheden in de omlooptijden van de vijf binnenste planeten nauwkeurig te observeren, hebben sterrenkundigen kunnen vaststellen dat ze twee tot dertien keer zo zwaar zijn als de Aarde. Daarnaast ontdekte men ook dat hun omlooptijden variëren van 10 tot 47 dagen. Dit betekent dus dat de vijf binnenste exoplaneten in dit stelsel zich op een afstand van 14 tot 68 miljoen kilometer bevinden tot hun moederster. De vijf planeten draaien dus op een afstand tot hun ster die kleiner is dan de afstand tussen de planeet Mercurius en de Zon. Doordat vijf van de zes exoplaneten zeer dicht bij elkaar in de buur staan en zich ook nog eens dicht tot hun moederster bevinden, zorgt dit er niet alleen voor dat de ster onderhevig is aan grote gravitationele invloeden maar dat de planeten elkaar ook nog eens hevig beïnvloeden. De zesde exoplaneet uit dit stelsel is groter en bevindt zich in een ruimere baan (omlooptijd: 110 dagen). Het stelsel rondom de ster Kepler-11 is het meest compacte planetenstelsel dat tot op heden werd ontdekt. Hieronder kan u de persconferentie van deze opmerkelijke ontdekking opnieuw bekijken!

De Large Binocular Telescope (LBT) is een astronomisch observatorium dat zich op een hoogte van 3 300 meter bevindt op de Mount Graham in het zuidoosten van de Amerikaanse staat Arizona. Deze bijzondere telescoop maakt deel uit van het Mount Graham International Observatory en behoort tot 's werelds beste observatoria. De LBT is een gezamenlijk project tussen het Italiaanse Instituto Nazionale di Astrofisica, universiteiten uit Arizona, Minnesota, Virginia, Ohio en het Max Planck Institute for Astronomy uit Duitsland. Wat deze telescoop zo uniek maakt, is dat het observatorium bestaat uit twee 8,4 meter grote spiegels die gemonteerd werden op een gemeenschappelijke basis. Door zijn uniek ontwerp en geavanceerde optiek is de LBT vandaag de dag een belangrijk astronomisch instrument dat vooral gebruikt wordt voor onderzoek naar stervorming, exoplaneten en kosmologie. In 2008 ontdekte de Large Binocular Telescope samen met de XMM-Newton ruimtetelescoop een cluster van sterrenstelsels dat meer dan 7 miljard jaar van de Aarde verwijderd is.

Wetenschappers hebben een mogelijke verklaring gevonden voor de mysterieuze laag zwaveldioxide die zich hoog in de atmosfeer van de planeet Venus bevindt. De atmosfeer van Venus is gehuld in dichte wolken van zwavelzuurdruppeltjes die ontstaan op een hoogte van 50 tot 70 kilometer. Op deze hoogte verenigt zwaveldioxide, afkomstig van vulkanische activiteit, zich met waterdamp. Normaal zou op grotere hoogten de resterende zwaveldioxide moeten worden afgebroken door de intense zonnestraling maar toen de Europese ruimtesonde Venus Express in 1998 op een hoogte van 90 tot 100 kilometer een laag zwaveldioxide ontdekte, stonden planeetdeskundigen voor een raadsel. Nieuwe computersimulaties afkomstig van een team van internationale wetenschappers tonen ons nu dat de zwaveldioxide ontstaat door een combinatie van de verdamping van zwavelzuurdruppeltjes en zonnestraling. Deze ontdekking is voor onze eigen planeet eveneens van groot belang aangezien sommige klimaatwetenschappers (waaronder Nobelprijswinnaar Paul Crutzen) voorstander zijn om de opwarming van de Aarde te bestrijden door grote hoeveelheden zwaveldioxide in de atmosfeer van de Aarde te brengen (op een hoogte van 20 kilometer). De zwavelzuurdruppeltjes die dan zouden ontstaan, zouden een deel van het zonlicht weerkaatsen waardoor de Aarde een halve graad zou afkoelen. De klimaatwetenschappers nemen als voorbeeld de uitbarsting van de vulkaan Pinatubo in 1991 die grote concentraties zwaveldioxide in de atmosfeer blies waardoor de hele planeet een halve graad koeler werd. De nieuwe analyses over de atmosfeer van Venus tonen ons nu dat de zwavelzuurdruppeltjes sneller worden afgebroken dan men dacht waardoor het weerkaatsend effect minder sterk is.

Een internationaal team van astronomen is er in geslaagd om de atmosfeer van een zogenaamde 'superaarde' te analyseren. De exoplaneet GJ 1214b werd in 2009 ontdekt door middel van ESO's 3,6 meter telescoop in Chili en werd hierna uitvoerig onderzocht met het FORS-instrument van ESO’s Very Large Telescope (VLT). GJ 1214b is ongeveer 2,6 maal zo groot en ongeveer 6,5 maal zo zwaar als de Aarde en zijn moederster staat op ongeveer 40 lichtjaar van onze planeet. Doordat GJ 1214b slechts 2,6 maal zo groot is als de Aarde behoort deze exoplaneet tot de klasse van de 'superaardes'. De exoplaneet draait op een afstand van slechts twee miljoen kilometer rond zijn moederster die zich in het sterrenbeeld Slangendrager bevindt. De analyses van de onderzochte atmosfeer tonen aan dat de atmosfeer van GJ 1214b ofwel grotendeels uit stoom bestaat of gehuld is dikke bewolking met mist. Astronomen spreken van een mijlpaal in het onderzoek naar exoplaneten aangezien dit de eerste keer is dat men een atmosfeer analyseert van een exoplaneet die slechts enkele malen groter is dan de Aarde.

Een internationaal team van astronomen heeft een decennia oud raadsel opgelost naar aanleiding van de ontdekking van een dubbelster die bestaat uit een pulserende cepheïde en een andere ster. De bijzondere stand van de banen van de twee sterren maakte het mogelijk om de massa van de cepheïde zeer nauwkeurig te kunnen bepalen. Cepheïden zijn onstabiele sterren die veel groter en helderder zijn dan onze zon en op regelmatige tijdstippen opzwellen en opnieuw samentrekken. De tijd die deze bijzondere sterren nodig hebben om helderder of opnieuw zwakker te worden, duurt bij cepheïden langer die de grootste lichtkracht hebben en korter voor de zwakkere exemplaren. Voor sterrenkundigen blijven cepheïden heel boeiende hemelobjecten aangezien ze tot op heden nog niet goed begrepen werden. Om hun massa te kunnen voorspellen gebruiken astronomen de theorie van de pulserende sterren. Deze waarden komen twintig tot dertig procent lager uit dan voorspellingen die gemaakt worden met behulp van de theorie van de sterevolutie. Dit verschil is in de sterrenkunde al bekend sinds de jaren '60. Uit de nieuwe ontdekking bleek dat de voorspelling van het stellaire pulsatiemodel juist is terwijl de voorspelling van de stellaire evolutietheorie niet klopt.

De Robert C. Byrd Green Bank Telescope is 's werelds grootste beweegbare radiotelescoop en één van 's werelds grootste beweegbare bouwwerken. Deze reusachtige telescoop, die genoemd werd naar de Amerikaanse senator Robert C. Byrd, bevindt zich nabij het Amerikaanse dorpje Green Bank in de staat West Virginia en maakt deel uit van het Amerikaanse National Radio Astronomy Observatory (NRAO). De Green Bank Telescope bevindt zich in hart van de United States National Radio Quiet Zone. In dit 34 000 vierkate kilometer grote gebied bevinden zich vrijwel geen radioverbindingen of worden deze zoveel mogelijk verbannen om de telescoop zo optimaal mogelijk te laten werken. In tegenstelling tot andere grote radiotelescopen heeft de Green Bank Telescope in de Verenigde Staten geen cirkelvormige schotel maar een ellipsvormige schotel met afmetingen van 100 bij 110 meter. Hierdoor is de Green Bank Telescope net iets groter dan de Effelsberg 100-m Radio Telescope in Duitsland.

SELENE staat voor Selenological and Engineering Explorer en was een Japanse onbemande ruimtesonde die gedurende één jaar en acht maanden wetenschappelijk onderzoek heeft verricht vanuit een lage baan om de Maan. SELENE, in Japan ook gekend onder de naam 'Kaguya' werd op 14 september 2007 samen met nog twee kleine hulpsatellieten gelanceerd vanop de Tanegashima lanceerbasis. Dit was de tweede Japanse ruimtesonde die in een baan om onze trouwe buur gebracht werd. De bijnaam 'Kaguya' werd gekozen door het grote publiek en was afkomstig van de naam van een prinses uit het Japanse populaire volksverhaal 'Het Verhaal van de Bamboesnijder'. Dankzij deze geslaagde missie kregen we voor het eerst hoge definitie beelden te zien van het Maanoppervlak en ontdekten wetenschappers tegen alle verwachtingen in geen sporen van ijs in een zuidpoolkrater op de Maan. Daarnaast kwam men dankzij metingen van deze Japanse verkenner tot de vaststelling dat de achterzijde van de Maan langer vulkanisch actief moet geweest zijn dan men eerst aannam.

Nederlandse en Amerikaanse sterrenkundigen hebben met behulp van ESO's Very Large Telescope in Chili voor de eerste maal een superstorm waargenomen in de atmosfeer van een planeet rondom een andere ster. Zeer nauwkeurige waarnemingen hebben aangetoond dat koolmonoxidegas met een enorme snelheid van de extreem hete dagzijde van de exoplaneet naar de koele nachtzijde stroomt. Exoplaneet HD209458b heeft een massa van ongeveer 0,6 maal die van de planeet Jupiter en draait om een ster als onze zon in het sterrenbeeld Pegasus. De planeet bevindt zich twintig maal dichter tot zijn ster dan de Aarde tot de zon waardoor exoplaneet HD209458b sterk opgewarmd wordt. Wanneer het dag is op deze planeet kan de temperatuur oplopen tot ongeveer 1 000 graden. Doordat deze planeet steeds met dezelfde zijde naar de zon gericht is, is de temperatuur aan de nachtzijde dan ook veel lager. Dit grote temperatuursverschil zorgt voor een superstorm in de atmosfeer van HD209458b die snelheden bereikt van 5 000 tot 10 000 kilometer per uur. Elf jaar geleden was HD209458b de eerste exoplaneet die ontdekt werd met behulp van de transitmethode. Om de drieënhalve dag passeert HD209458b voor zijn moederster waardoor deze gedurende drie uur lang een beetje licht van de ster blokkeert.

Klik hier voor ESO's persbericht!