De wetenschappelijke programmacommissie van het Europese ruimtevaartagentschap ESA heeft op woensdag 2 mei 2012 beslist dat Europa in 2022 een ruimtesonde zal lanceren die de planeet Jupiter en zijn drie belangrijkste manen van nabij zal bestuderen. De missie kreeg de naam 'JUpiter ICy moons Explorer' (JUICE) en moet wetenschappers meer leren over de inwendige structuur van de Jupitermanen Callisto, Europa en Ganymedes. Nadat het ruimtetuig in 2022 in de ruimte zal gebracht worden door een Europese Ariane raket moet JUICE acht jaar laten aankomen bij de grootste planeet uit ons zonnestelsel. Uiteindelijk moet JUICE één keer langs de Jupitermaan Callisto en tweemaal langs de ijsmaan Europa vliegen om zich vervolgens in 2032 in een baan om rond Ganymedes te begeven. Dit is de grootste maan uit ons zonnestelsel en is ook de enige met een eigen magnetisch veld. Wetenschappers zijn al vele jaren enorm geboeid door deze bijzondere Jupitermaan aangezien men vermoed dat er zich onder ijskorst van Europa een vloeibare oceaan bevindt waar leven mogelijk zou kunnen zijn. Ook de andere twee manen beschikken over een interne warmtebron waardoor dit voor wetenschappers zeer interessant is. JUICE moet uiteindelijk het eerste ruimtetuig worden dat zich in een vaste baan begeeft rond een Jupitermaan. De JUICE-missie maakt deel uit van ESA's Cosmic Vision 2015 - 2025 programma en werd gekozen uit een selectie van drie voorstellen. De twee niet-geselecteerde missies zijn de New Gravitational wave Observatory (NGO) en de Advanced Telescope for High-Energy Astrophysics (ATHENA). Oorspronkelijk zou de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA meegewerkt hebben aan deze missie in de vorm van een tweede ruimtetuig maar ESA maakte in 2011 een nieuw ontwerp voor deze missie nadat NASA zich had teruggetrokken omwille van budgettaire redenen. De JUICE-missie heeft een prijskaartje van 830 miljoen euro. 

Maart 2012 wordt voor amateur-astronomen en liefhebbers van hemelverschijnselen een boeiende maand. Zo staat de planeet Mars op 3 maart 2012 in oppositie wat wil zeggen dat Mars op dat moment aan de hemel tegenover de Zon staat. Mars bevindt zich op 3 maart de ganse nacht boven de horizon en rond middernacht is de 'rode planeet' met een telescoop te bewonderen in het zuiden, in het sterrenbeeld Leeuw, ten oosten van de ster Regulus. Twee dagen na de oppositie van Mars staat deze planeet het dichtst bij de Aarde (101 miljoen kilometer) en heeft deze een helderheid van magnitude -1,2. Liefhebbers van samenstanden van planeten met de Maan krijgen in maart 2012 een mooi schouwspel te zien. Op 25 en 26 maart 2012 bevinden de planeten Jupiter en Venus zich zeer dicht bij de Maan. Zo zal de Maan op 25 maart slechts drie graden ten noorden van Jupiter te zien zijn en bevindt onze trouwe buur zich een dag later slechts twee graden ten zuiden van de planeet Venus. De samenstand met Venus vindt plaats in het westen omstreeks 20u00 Belgische tijd. Op 11 maart 2012 is de Maan ook zes graden ten zuiden van de prachtige planeet Saturnus te zien. Venus zorgt in maart 2012 ook nog voor een ander zeer mooi schouwspel doordat deze planeet op 29 maart 2012 dan precies half verlicht wordt door de Zon. Hierdoor krijgt Venus magnitude -4,1. Deze gebeurtenis kan je het best waarnemen met een telescoop vooraleer het volkomen donker is. Venus kan je op 29 maart 's avonds aan de hemel terugvinden in het westen. Een andere mooie samenstand van planeten in de maand maart is die van Jupiter en Venus. Zo staan Venus en Jupiter op 13 maart slechts drie graden van elkaar en zorgen zij voor een opvallend verschijnsel aan de avondhemel. Ben je geboeid door sterrenkunde en waarnemen? Aarzel dan niet om de Astro Event Group vzw te contacteren voor meer info! Website: www.astro-event-group.be

Sterrenkundigen hebben met behulp van de 6,5 meter Baade-telescoop op de Las Campanas sterrenwacht in Chili twee nieuwe maantjes ontdekt rondom de reuzenplaneet Jupiter. De twee kleine maantjes werden in september 2011 al ontdekt en zijn ongeveer één kilometer groot. De twee bewegen zich in wijde, trage banen om Jupiter en hebben een omlooptijd van 580 en 726 dagen. Astronomen vermoeden dat de twee mini-maantjes stukjes van een komeet of asteroïde zijn die ooit werd gevangen door de zwaartekracht van de reuzenplaneet. De twee maantjes, die de namen S/2011 J1 en S/2011 J2 dragen, maken deel uit van de zogenaamde 'retrograde' zwerm van Jupiter. Deze zwerm bestaat uit kleine maantjes die op grote afstand en in verkeerde richting rond Jupiter draaien (tegen de draairichting van de planeet). De banen van de retrograde objecten rondom Jupiter zijn ook sterk geheld en zeer excentrisch. Wetenschappers vermoeden dat er zich nog veel meer van deze objecten in de retrograde zwerm bevinden. Tot op heden staat de teller van het aantal gekende Jupitermanen op 67.

Ulysses is een Europees-Amerikaanse ruimtesonde met een glansrijke en bijzonder langdurige carrière! Het was de eerste ruimtesonde die de poolgebieden van de Zon bestudeerde. Door onderzoek van de zonnepolen werden nieuwe inzichten verkregen in het magnetisch veld, de zonnewind en de zonnecyclus. Vanaf de Aarde kunnen alleen de equatoriale gebieden bekeken worden. Het originele plan voor de International Solar Polar Mission bevatte twee ruimtesondes die zich ten opzichte van de Zon tegenover elkaar zouden bevinden. Zo konden de polen tegelijk bestudeerd worden. De Amerikaanse partner schrapte echter zijn sonde in 1981. Met Ulysses bleef één Europese ruimtesonde over. Hij werd door Dornier Systems (Duitsland) gebouwd. De NASA leverde de Radio-isotoop thermo-elektrische generator (RTG - nucleaire brandstof - plutonium-238) en de lancering. De RTG was ten tijde van de lancering van Cassini-Huygens (1997) zeer omstreden. De tien instrumenten aan boord werden in Europa en de VS vervaardigd: onder andere een magnetometer en een ion- en elektronvanger, maar geen camera. De lancering werd eerst uitgesteld van februari 1983 naar mei 1986 en dan mislukte de lancering van de Challenger begin 1986. De lancering vond uiteindelijk plaats op 6 oktober 1990 en werd uitgevoerd door het Amerikaanse ruimteveer Discovery (STS-41). Ulysses kreeg bij zijn lancering een grote snelheid mee, dat record werd tot op heden alleen verbroken door New Horizons.

Amerikaanse wetenschappers van de Universiteit van Texas zijn aan de hand van beelden, die tussen 1995 en 2003 gemaakt werden door de Galileo ruimtesonde, tot de ontdekking gekomen dat er zich op slechts enkele kilometers onder de ijskorst van de Jupitermaan Europa grote 'meren' van vloeibaar water moeten bevinden. Tot nog toe werd aangenomen dat dit water zich veel dieper onder de ijskorst zou bevinden. Onderzoekers hadden eerder al ontdekt dat Europa gehuld is in een dikke ijskorst waaronder zich een oceaan van vloeibaar water bevindt. Bovenop de ijskorst bevindt zich een chaotisch terrein wat voor de wetenschap tot op heden een groot mysterie was. Uiteindelijk heeft men soortgelijke processen op Aarde vergeleken en kwam men tot de vaststelling dat zich op een diepte van slechts drie kilometer onder de ijskorst van Europa grote bellen van water moeten bevinden. Interactie tussen de onderliggende bellen en het ijs aan het oppervlak van de ijskorst van Europa zou ervoor zorgen dat het oppervlak enorm verbrokkeld is. Om tot deze conclusie te komen heeft men ondermeer gekeken naar de manier hoe vulkanen op Aarde de ijskappen verstoren. Indien deze nieuwe theorie klopt, betekent dit wellicht ook dat er tussen de diepe oceaan en het oppervlak van de Jupitermaan een uitwisseling van warmte en mineralen plaatsvindt. Hierdoor is Europa een zeer goede kandidaat om leven te bevatten. Of de onderzoekers het aan het juiste eind hebben, zal wellicht een onbemande ruimtesonde moeten aantonen die Europa van nabij bestudeert. Momenteel zijn er plannen tussen de Verenigde Staten en Europa voor de dergelijke gezamenlijke missie die rond 2020 zou moeten van start gaan.

Sinds 2006 heeft de Internationale Astronomische Unie (IAU) de samenstelling van het zonnestelsel gewijzigd in 8 planeten, 5 dwergplaneten, een asteroïdengordel, de Edgeworth-Kuiper gordel, Small Solar System Bodies (SSSB) en de Opïk-Oort wolk, bron van kometen. De aanleiding hiervan was de ontdekking van objecten voorbij de baan van Neptunus, waarvan tenminste één (2003 UB313 later “Eris” hernoemd) groter was dan de planeet Pluto. Ondanks het protest van vele schoolkinderen, telt het nieuwe zonnestelsel nu 4 Aardachtige planeten (Mercurius, Venus, Aarde en Mars) en 4 gasreuzen (Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus). De Astronomische Eenheid (AE), de gemiddelde afstand tussen de Zon en de Aarde (150 miljoen kilometer), blijft de meetlat binnen ons zonnestelsel. Ter vergelijking, één lichtjaar is een afstand gelijk aan 63240 AE, en de dichtst bijzijnde ster, Proxima Centauri (sterrenbeeld Centaur) staat op 265600 AE.

Astronomen hebben tot op heden heden de 'donkerste' planeet ooit ontdekt. De onderzoekers hebben kunnen achterhalen dat de exoplaneet TrES-2b minder dan één procent van het licht van zijn moederster weerkaatst waardoor deze exoplaneet 'zwarter' is dan welke andere planeet of maan die tot op heden al werd ontdekt. Zwarte acrylverf reflecteert nog meer licht dan TrES-2b. TrES-2b is een Jupiter-achtige exoplaneet die door het Trans-Atlantic Exoplanet Survey (TrES) in 2006 werd ontdekt rondom de ster GSC 03549-02811. Sterrenkundigen van het Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics en de Princeton University gebruikten vervolgens de Kepler ruimtetelescoop om de exoplaneet verder te bestuderen. De bijzondere planeet bevindt zich op een afstand van ongeveer 750 miljoen lichtjaar van de Aarde en beweegt op zo een kleine afstand van zijn moederster (vijf miljoen kilometer) dat het er extreem heet moet zijn (bijna 1 000 graden). Jupiter, in ons zonnestelsel, is gehuld in heldere ammoniakwolken die meer dan zestig procent van het ontvangen zonlicht weerkaatsen. Aangezien de temperatuur op TrES-2b veel te hoog is voor ammoniakwolken bestaat zijn atmosfeer uit licht-absorberende stoffen zoals natrium- en kaliumdamp en gasvormige titaniumoxide. Toch staan de astronomen nog steeds voor een raadsel aangezien de stoffen in de atmosfeer van TrES-2b niet helemaal kunnen verantwoordelijk zijn voor de extreme zwartheid. Door de hoge temperatuur op de planeet wordt de zwartheid gemaskeerd en vertoont de exoplaneet een zwakke rode gloed die te vergelijken is met smeulende kolen.

Vanop de Amerikaanse Cape Canaveral lanceerbasis in Florida werd op vrijdag 5 augustus de Juno ruimtesonde met succes in de ruimte gebracht. De krachtige Atlas 5 draagraket vertrok om 18u25 Belgische tijd vanop lanceercomplex SLC-41 waarna het 3,6 ton zware ruimtetuig iets meer dan 53 minuten later losgemaakt werd van de Centaur rakettrap. De Amerikaanse Juno ruimtesonde moet, indien alles verloopt, in 2016 aankomen bij de planeet Jupiter. Doordat de Atlas 5 draagraket niet krachtig genoeg is om Juno direct naar Jupiter te brengen, zal de verkenner in oktober 2012 een scheervlucht maken langs de Aarde waardoor de snelheid van het ruimtetuig opgedreven wordt. Vanuit een polaire elliptische baan om de grootste planeet uit het zonnestelsel moet Juno uiteindelijk het magnetisch veld, de aurora's, de atmosfeer en het inwendige van Jupiter bestuderen. Om dit te verwezenlijken zal Juno 33 keer rondom Jupiter vliegen. Wetenschappers willen met deze prestigieuze missie meer leren over het ontstaan van Jupiter en zijn rol tijdens de beginjaren van het zonnestelsel. Zo gaan wetenschappers er momenteel van uit dat Jupiter de eerste planeet is die in ons zonnestelsel werd gevormd. De informatie afkomstig van Juno kan zeer handig zijn voor astronomen in de zoektocht naar planeten als de Aarde die zich rondom andere sterren bevinden. Juno werd gebouwd door het Amerikaanse ruimtevaartbedrijf Lockheed Martin Space Systems uit Denver en de missie zelf wordt geleid door NASA's Jet Propulsion Laboratory in Californië. Aan de ruimtesonde werd maar liefst acht jaar gewerkt. De kostprijs van deze ambitieuze missie wordt geraamd op 1,1 miljard dollar. Juno wordt de negende ruimtesonde die een bezoek zal brengen aan Jupiter en is nog maar het tweede ruimtetuig dat zich in een baan om deze reusachtige planeet zal begeven.

Indien alles verloopt volgens planning, en het weer geen spelbreker wordt, vertrekt op vrijdag 5 augustus 2011 NASA's nieuwste ruimtesonde richting Jupiter. De Juno ruimtesonde werd op 27 juli bovenop een krachtige Atlas 5 draagraket bevestigd die klaarstaat voor deze bijzondere missie op de Cape Canaveral lanceerbasis in Florida. Juno maakt deel uit van NASA's New Frontiers programma en moet wetenschappers meer leren over de grootste planeet uit het zonnestelsel. Indien de lancering en vlucht probleemloos verlopen, moet Juno in juli 2016 aankomen bij de planeet Jupiter. Doordat de Atlas 5 draagraket niet krachtig genoeg is om Juno direct naar Jupiter te brengen, zal de verkenner in oktober 2012 een scheervlucht maken langs de Aarde waardoor de snelheid van het ruimtetuig opgedreven wordt. Het 3,6 ton zware ruimtetuig moet zich uiteindelijk in een elliptische polaire baan om Jupiter begeven waar het ondermeer het magnetisch veld, de atmosfeer, de samenstelling en het zwaartekrachtveld van de gasreus zal onderzoeken. Hiervoor werd Juno uitgerust met acht wetenschappelijke instrumenten. Voor wetenschappers is de studie van Jupiter zeer belangrijk aangezien deze gasplaneet ons nog veel kan vertellen over het ontstaan van ons zonnestelsel en zijn planeten. Juno werd gebouwd door het Amerikaanse ruimtevaartbedrijf Lockheed Martin Space Systems uit Denver en de missie zelf wordt geleid door NASA's Jet Propulsion Laboratory in Californië. De kostprijs van deze ambitieuze missie wordt geraamd op 1,1 miljard dollar. Juno wordt de negende ruimtesonde die een bezoek zal brengen aan Jupiter en is nog maar het tweede ruimtetuig dat zich in een baan om deze reusachtige planeet zal begeven.

Wetenschappers zijn er van overtuigd dat er zich onder het oppervlak van de Jupitermaan Io een gigantische oceaan van magma bevindt. Onderzoekers zijn tot deze conclusie gekomen aan de hand van een nieuwe analyse van waarnemingen die afkomstig zijn van de Amerikaanse Galileo ruimtesonde. Onder de korst van de Jupitermaan zou zich een dertig kilometer dikke oceaan bevinden van vloeibaar magma dat een temperatuur zou hebben van ongeveer 1 200 graden. De wetenschappers vermoeden dat deze laag op sommige plaatsen nog veel dikker kan zijn. Doordat er zich onder het oppervlak van Io een dergelijke oceaan bevindt, heeft dit ook een effect op de manier waarop Io reageert met het immense magnetische veld van de planeet Jupiter. Het bestaan van de magna-oceaan is afgeleid uit waarnemingen van het magnetisch veld van Jupiter die tussen 1995 en 2003 verricht werden. Onderzoekers gaan er ook van uit dat andere hemellichamen zoals de Aarde en de Maan kort na hun ontstaan een oceaan van magma hebben gehad waardoor deze ooit veel vlukanischer actiever waren. Door de afkoeling van de Aarde en de Maan zijn deze magma-oceanen echter verdwenen. Op Io wordt de oceaan vloeibaar gehouden door de wisselende getijdenkrachten van Jupiter en zijn andere grote manen. Deze enorme krachten zorgen er zelfs voor dat gesteenten smelten. Door deze nieuwe ontdekking wordt Io één van de meest vulkanische plaatsen uit het zonnestelsel. In tegenstelling tot op Aarde bevinden vulkanen zich op Io overal. De magmalaag vormt zeker tien procent van de totale mantel van de Jupitermaan en alles samen is deze maan qua grootte slechts één veertiende van het volume van de Aarde.