De Amerikaanse Kepler ruimtetelescoop blijft astronomen verbazen. De planetenjager heeft maar liefst elf nieuwe planetenstelsels aan zijn lijst van ontdekkingen toegevoegd. Alles samen bevatten deze stelsels minstens 26 exoplaneten. Hierdoor is het aantal ontdekte Kepler-planeten in één keer verdubbeld. De nieuwe exoplaneten verschillen in grootte van anderhalf keer de Aarde tot groter dan Jupiter en bewegen op kleine afstanden om hun moedersterren. Zo variëren hun omlooptijden van 6 tot 143 dagen en staan ze allemaal dichter tot hun moederster dan de planeet Venus tot de Zon. Aangezien de pas ontdekte exoplaneten op kleine onderlinge afstanden om hun moederster draaien, is hun onderlinge aantrekkingskracht dan ook groot genoeg om elkaars baanbewegingen te versnellen of te vertragen. Net als de andere exoplaneten die Kepler al ontdekte, werden ook deze planeten ontdekt door de helderheden van meer dan 150 000 sterren in de gaten te houden in de sterrenbeelden Lier en Zwaan. Zodra er, vanaf de Aarde gezien, een planeet voor zijn moederster schuift, wordt het licht van de ster iets verduisterd en zal Kepler dit meten. Voor de ruimtetelescoop is drie keer zo een dip in de lichtsterkte van de ster genoeg om de massa, omvang en en omlooptijd te achterhalen van de exoplaneet. Het bestaan van meerdere exoplaneten om één ster kan dan weer afgeleidt worden uit wisselende omlooptijden. Tot op heden heeft Kepler al meer dan 2300 kandidaat-planeten ontdekt waarvan in iets meer dan zestig gevallen hun bestaan werd bevestigd door vervolgwaarnemingen met andere telescopen.

Op de winterbijeenkomst van de American Astronomical Society in Texas hebben Amerikaanse astronomen van het California Institute of Technology bekend gemaakt dat ze buiten ons zonnestelsel drie kleine planeten hebben ontdekt die alledrie rond een rode dwerg cirkelen. De drie planeten zijn de kleinste exoplaneten die tot op heden ontdekt werden. Hun afmetingen variëren van 0,57 tot 0,87 maal de middellijn van de Aarde en volgens de sterrenkundigen gaat het hier om zogenaamde 'rotsachtige planeten'. De kleinste van de drie kan men op vlak van grootte vergelijken met de planeet Mars. De ster waarrond het trio cirkelt (KOI-961), is ongeveer zeventig procent groter dan Jupiter en heeft een diameter die gelijk is aan eenzesde van de diameter van de zon. De ontdekking van de drie rotsachtige exoplaneten rondom de rode dwerg is voor astronomen zeer belangrijk. Rode dwergen zijn de meest voorkomende sterren in ons Melkwegstelsel. Dankzij deze ontdekking concluderen sterrenkundigen nu dat er wellicht nog veel meer soortgelijke planeten draaien rondom rode dwergen. Ondanks het feit dat de drie exoplaneten officieel tot de 'aardse' planeten worden gerekend, zijn ze alles behalve leefbaar. Het trio is slechts anderhalf miljoen kilometer van hun moederster verwijderd en hebben hierdoor extreem hoge oppervlaktetemperaturen (200 tot 500 graden Celsius). Door hun korte afstand tot hun moederster doen de drie exoplaneten er dan ook minder dan twee dagen over om éénmaal rond de ster KOI-961 te draaien. Hierdoor is dit planetenstelsel het kleinste dat we vandaag de dag kennen. Dit bijzonder planetenstelsel werd ontdekt met behulp van de Amerikaanse Kepler ruimtetelescoop. De betrokken onderzoekers bestudeerden oude gegevens afkomstig van Kepler die publiekelijk werden gemaakt waarna men de moederster op Aarde met behulp van het Palomar Observatory en de  W.M. Keck telescoop bestudeerde om op die manier meer te leren over de grootte van de exoplaneten.

De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA heeft bekend gemaakt dat wetenschappers met behulp van de Kepler ruimtetelescoop voor het eerst een exoplaneet hebben ontdekt die zich in het midden van de zogenaamde bewoonbare zone bevindt rondom zijn moederster. De 'bewoonbare zone' is een term die bij planeetwetenschappers en astronomen vaak gebruikt wordt en is een zone rondom een ster waarin de temperaturen niet te hoog of te laag zijn voor het bestaan van vloeibaar water aan het oppervlak van een exoplaneet. De planeet, genaamd Kepler-22b, is 2,4 keer zo groot als de Aarde en draait éénmaal om de 290 dagen om zijn moederster. De ster waarrond deze opmerkelijke exoplaneet draait, vertoond veel gelijkenissen met onze Zon maar is wel iets koeler en kleiner. Kepler-22b bevindt zich op een afstand van 600 lichtjaar van de Aarde. De afstand van Kepler-22b tot zijn moederster is ongeveer 15% kleiner dan de afstand Aarde-Zon. Ondanks al deze details hebben wetenschappers echter nog niet kunnen achterhalen of Kepler-22b een vaste, gasachtige of vloeibare samenstelling heeft. Naast deze bijzondere ontdekking werd ook bekend gemaakt dat de Amerikaanse Kepler planetenjager maar liefst 2 326 kandidaat-exoplaneten heeft gevonden. Kepler gaat op zoek naar exoplaneten door de lichtintensiteit van meer dan 150 000 sterren in de gaten te houden. Wanneer de hoeveelheid uitgezonden licht van een ster periodiek wijzigt, kan dit wijzen op een planeet die rondom deze ster draait. De meeste van de 2 326 kandidaten zijn Neptunus-achtige planeten. Meer dan 200 van de kandidaat-exoplaneten zijn op vlak van omvang te vergelijken met de Aarde. Tien daarvan zouden zich volgens de wetenschappers in een bewoonbare zone om hun moederster bevinden. De ontdekking van Kepler-22b is voor onderzoekers van zeer groot belang in de zoektocht naar een zogenaamde 'tweelingbroer' van de Aarde.

Amerikaanse astronomen hebben met behulp van de Kepler ruimtetelescoop een opmerkelijk planetenstelsel ontdekt. Het stelsel bevindt zich op een afstand van ongeveer 2 000 lichtjaar van de Aarde en draait rond de ster Kepler-11. Vijf van de zes exoplaneten in dit stelsel bevinden zich zeer dicht tot hun moederster waardoor enige vorm van leven wellicht onmogelijk is. Dit is de eerste maal dat men een planetenstelsel ontdekt dat bestaat uit meer dan vijf exoplaneten. De zes planeten in dit stelsel konden ontdekt worden doordat zij vanaf de Aarde gezien bij elke omloop voor hun ster bewegen waardoor er kleine, regelmatige dipjes in de helderheid van de moederster ontstaan. Door kleine onregelmatigheden in de omlooptijden van de vijf binnenste planeten nauwkeurig te observeren, hebben sterrenkundigen kunnen vaststellen dat ze twee tot dertien keer zo zwaar zijn als de Aarde. Daarnaast ontdekte men ook dat hun omlooptijden variëren van 10 tot 47 dagen. Dit betekent dus dat de vijf binnenste exoplaneten in dit stelsel zich op een afstand van 14 tot 68 miljoen kilometer bevinden tot hun moederster. De vijf planeten draaien dus op een afstand tot hun ster die kleiner is dan de afstand tussen de planeet Mercurius en de Zon. Doordat vijf van de zes exoplaneten zeer dicht bij elkaar in de buur staan en zich ook nog eens dicht tot hun moederster bevinden, zorgt dit er niet alleen voor dat de ster onderhevig is aan grote gravitationele invloeden maar dat de planeten elkaar ook nog eens hevig beïnvloeden. De zesde exoplaneet uit dit stelsel is groter en bevindt zich in een ruimere baan (omlooptijd: 110 dagen). Het stelsel rondom de ster Kepler-11 is het meest compacte planetenstelsel dat tot op heden werd ontdekt. Hieronder kan u de persconferentie van deze opmerkelijke ontdekking opnieuw bekijken!

De Amerikaanse Kepler ruimtetelescoop heeft de kleinste exoplaneet ooit ontdekt. De planeet kreeg de naam Kepler-10b en is slechts 1,4 maal zo groot als de Aarde. Kepler-10b is meteen ook de eerste rotsachtige exoplaneet die ontdekt werd met behulp van de Kepler ruimtetelescoop. De planeet werd ontdekt aan de hand van een helderheidsafname bij de moederster. De zeer gevoelige lichtmeter aan boord van de ruimtetelescoop kan herderheidsdipjes, die optreden wanneer de exoplaneet vanaf de Aarde gezien voor zijn moederster beweegt, met een zeer grote nauwkeurigheid meten. Wetenschappers kunnen vervolgens de afmetingen van een exoplaneet achterhalen door de grootte van de helderheidsdip te bestuderen. Ook de afstand van de exoplaneet tot zijn moederster kan men achterhalen door de tijd te berekenen die zich tussen twee achtereenvolgende planeetovergangen bevindt. Kepler-10b heeft een omlooptijd van minder dan één dag waardoor deze kleine exoplaneet zich op slechts drie miljoen kilometer van zijn moederster staat (meer dan 20 maal dichter dan Mercurius tot de zon). Door deze korte afstand is de oppervlaktetemperatuur op Kepler-10b zeer hoog waardoor enige vorm van leven dan ook onmogelijk is. De planeet zou volgens onderzoekers 4,6 maal zo zwaar zijn als de Aarde en heeft een gemiddelde dichtheid van 8,8 gram per kubieke meter. De ontdekking van Kepler-10b is het resultaat van acht maanden onderzoek.

Een internationaal team van astronomen is er in geslaagd om de atmosfeer van een zogenaamde 'superaarde' te analyseren. De exoplaneet GJ 1214b werd in 2009 ontdekt door middel van ESO's 3,6 meter telescoop in Chili en werd hierna uitvoerig onderzocht met het FORS-instrument van ESO’s Very Large Telescope (VLT). GJ 1214b is ongeveer 2,6 maal zo groot en ongeveer 6,5 maal zo zwaar als de Aarde en zijn moederster staat op ongeveer 40 lichtjaar van onze planeet. Doordat GJ 1214b slechts 2,6 maal zo groot is als de Aarde behoort deze exoplaneet tot de klasse van de 'superaardes'. De exoplaneet draait op een afstand van slechts twee miljoen kilometer rond zijn moederster die zich in het sterrenbeeld Slangendrager bevindt. De analyses van de onderzochte atmosfeer tonen aan dat de atmosfeer van GJ 1214b ofwel grotendeels uit stoom bestaat of gehuld is dikke bewolking met mist. Astronomen spreken van een mijlpaal in het onderzoek naar exoplaneten aangezien dit de eerste keer is dat men een atmosfeer analyseert van een exoplaneet die slechts enkele malen groter is dan de Aarde.

Europese sterrenkundigen hebben met behulp van een 2,2 meter telescoop van de ESO-sterrenwacht in Chili een planeet ontdekt die zich rondom een andere ster bevindt in een klein sterrenstelsel dat door ons Melkwegstelsel is opgeslokt. De exoplaneet kreeg de naam 'HIP 13044b' en staat op ongeveer 2 000 lichtjaar van de Aarde in de richting van de zuidelijke sterrenbeeld Fornax (Oven). Deze ontdekking is heel bijzonder aangezien de bijna 500 exoplaneten die de afgelopen vijftien jaar werden ontdekt zich allemaal in ons Melkwegstelsel bevinden. HIP 13044b is de eerste gekende exoplaneet die zich in een extragalactische omgeving bevindt. De planeet zelf heeft een massa van minimaal 1,25 maal die van de planeet Jupiter en draait bijzonder dicht om zijn moederster. De astronomen ontdekten deze unieke exoplaneet door schommelingen van een ster nauwkeurig te observeren met de FEROS-spectrograaf die verbonden is aan ESO's 2,2 meter MPG/ESO telescoop van het La Silla observatorium. Deze kenmerkende schommelingen worden veroorzaakt als een ander object omheen de ster draait. Doordat deze exoplaneet zeer dicht tot zijn moederster staat, staat de planeet zelfs op het punt om te worden opgeslokt door de ster.

Europese astronomen hebben met behulp van ESO's HARPS-instrument op een 3,6 meter telescoop in Chili een planetenstelsel ontdekt waarin vijf planeten rondom de ster HD 10180 draaien. Daarnaast hebben de onderzoekers bewijzen dat er zich in het planetenstelsel nog twee andere exoplaneten bevinden waarvan één de laagste massa ooit zou hebben. Aangezien de banen van de exoplaneten rondom hun ster een regelmatig patroon volgen, vertoont dit planetenstelsel veel gelijkenissen met ons zonnestelsel. De zonachtige ster HD 10180 bevindt zich op een afstand van 127 lichtjaar in het sterrenbeeld Waterman. Dankzij 190 HARPS-metingen ontdekten de sterrenkundigen de afgelopen zes jaar piepkleine schommelingen van de ster die veroorzaakt worden door de aantrekkingskracht van vijf of meerdere planeten. Uit deze metingen kan men afleiden dat vijf exoplaneten rondom deze ster een massa hebben als de planeet Neptunus (tussen de 13 en 25 maal de massa van de Aarde). De vijf exoplaneten draaien in 6 tot 600 dagen om hun moederster en de afstand van de planeten tot de ster varieert van 0,06 tot 1,4 maal de afstand Aarde-Zon. De astronomen vermoeden dat het stelsel over nog twee exoplaneten beschikt waarvan één een massa zou hebben van slechts 1,4 maal de massa van de Aarde. Dit zou de lichtste exoplaneet zijn ooit ontdekt. Deze eigenschappen zorgen ervoor dat dit planetenstelsel zeer uniek is aangezien het systeem geen Jupiter-achtige planeten heeft en het planetenstelsel zeer dicht bevolkt is. Tot op heden werden er al vijftien planetenstelsels ontdekt met minstens drie exoplaneten.

Klik hier voor ESO's persbericht!

Sterrenkundigen hebben met behulp van de Cosmic Origins Spectrograph aan boord van de Hubble Space Telescope ontdekt dat de in 1999 ontdekte exoplaneet HD 209458b een komeetachtige gasstaart heeft. De gasstaart wordt veroorzaakt doordat de grote planeet zich op zo een kleine van zijn moederster bevindt dat de hele atmosfeer van de planeet de ruimte in verdwijnt. Europese astronomen hadden eerder ook al bij deze exoplaneet in zijn atmosfeer extreem hoge windsnelheden ontdekt. HD 209458b weegt iets minder zwaar dan de planeet Jupiter maar is groter in omvang. De planeet staat 100 maal dichter tot zijn ster dan Jupiter zich van de zon bevindt. Elke 3,5 dagen maakt deze planeet één omwenteling om zijn moederster die zich 153 lichtjaar van de Aarde bevindt. Telkens wanneer de exoplaneet zich vanaf de Aarde gezien voor zijn moederster beweegt, wordt er gas waargenomen dat met een snelheid van 35 000 kilometer per uur in onze richting wordt geblazen. Dit gas wordt onder invloed van de deeltjeswind van de ster de ruimte ingeblazen.

Klik hier voor het originele NASA persbericht!

Astronomen hebben een exoplaneet ontdekt die naar schatting ongeveer 35 miljoen jaar oud is. Deze reuzenplaneet is hierdoor de jongste exoplaneet en draait op een kleine afstand rondom de jonge ster BD+20 1790 (kleiner dan de afstand zon-Mercurius). Volgens onderzoekers is deze ontdekking heel opmerkelijk aangezien men niet gauw exoplaneten zoekt rondom jonge sterren. Dergelijke sterren vertonen zoveel magnetische activiteit dat de aanwezigheid van planeten moeilijk aan te tonen is. Toch slaagde men erin om de exoplaneet, die zes maal zo zwaar is als Jupiter, te detecteren aan de hand van kleine schommelingen van de ster. De meeste van de 429 exoplaneten die men tot op heden heeft ontdekt zijn veel ouder. Voor de ontdekking van BD+20 1790b was de jongste exoplaneet driemaal zo oud. BD+20 1790b bevindt zich op een afstand van 83 lichtjaar in het sterrenbeeld Tweelingen en draait één maal om zijn moederster in 7,8 dagen. Deze exoplaneet werd ontdekt aan de hand van waarnemingen van de afgelopen vijf jaar in die gemaakt werden in Spanje en La Palma.