Een internationaal team van sterrenkundigen en wetenschappers hebben met behulp van ondermeer de Kecktelescoop op Hawaii een exoplaneet ontdekt die mogelijk 'leefbaar' kan zijn. De planeet draait om de ster Gliese 667C en bevindt zich slechts 22 lichtjaar van de Aarde. Wat de planeet mogelijk 'leefbaar' maakt is het feit dat deze minstens 4,5 keer zo zwaar is als de Aarde waardoor dit officieel een zogenaamde 'superaarde' is. Daarbij moet ook gezegd worden dat de planeet éénmaal om de 28 dagen zijn moederster cirkelt. Ondanks de kleine afstand tot de moederster betekent dit niet dat het extreem heet is op deze exoplaneet aangezien de ster een zwakke rode dwerg is van de M-klasse. Deze ster is veel kleiner en driemaal zo licht als de Zon. De warmte die de planeet ontvangt van zijn moederster is te vergelijken met de warmte die de Aarde opvangt van de Zon. Volgens wetenschappers is Gliese 667Cc hierdoor de beste kandidaat voor omstandigheden die water en wellicht ook leven mogelijk maken zoals wij dit kennen. De planeet werd ontdekt door de 'schommelingen' van de moederster te bestuderen. Door de gravitatiekracht van de exoplaneet 'schommelt' de moederster. Deze schommelingen kan men afleiden uit een een Doppler-verschuiving van de spectraallijnen van de ster. Dit is niet de eerste exoplaneet die men rond Gliese 667C ontdekt. Enkele jaren geleden werd al een zogenaamde 'hete superaarde' ontdekt die éénmaal om de zeven dagen om de ster cirkelt. Astronomen vermoeden dat er zich nog meer planeten rond deze bijzondere ster bevinden aangezien men aanwijzingen heeft van een derde superaarde en een gasreus. Wat Gliese 667C en zijn planetenstelsel nog meer bijzonder maakt is dat deze ster deel uitmaakt van een drievoudig stersysteem.

De Amerikaanse Kepler ruimtetelescoop blijft astronomen verbazen. De planetenjager heeft maar liefst elf nieuwe planetenstelsels aan zijn lijst van ontdekkingen toegevoegd. Alles samen bevatten deze stelsels minstens 26 exoplaneten. Hierdoor is het aantal ontdekte Kepler-planeten in één keer verdubbeld. De nieuwe exoplaneten verschillen in grootte van anderhalf keer de Aarde tot groter dan Jupiter en bewegen op kleine afstanden om hun moedersterren. Zo variëren hun omlooptijden van 6 tot 143 dagen en staan ze allemaal dichter tot hun moederster dan de planeet Venus tot de Zon. Aangezien de pas ontdekte exoplaneten op kleine onderlinge afstanden om hun moederster draaien, is hun onderlinge aantrekkingskracht dan ook groot genoeg om elkaars baanbewegingen te versnellen of te vertragen. Net als de andere exoplaneten die Kepler al ontdekte, werden ook deze planeten ontdekt door de helderheden van meer dan 150 000 sterren in de gaten te houden in de sterrenbeelden Lier en Zwaan. Zodra er, vanaf de Aarde gezien, een planeet voor zijn moederster schuift, wordt het licht van de ster iets verduisterd en zal Kepler dit meten. Voor de ruimtetelescoop is drie keer zo een dip in de lichtsterkte van de ster genoeg om de massa, omvang en en omlooptijd te achterhalen van de exoplaneet. Het bestaan van meerdere exoplaneten om één ster kan dan weer afgeleidt worden uit wisselende omlooptijden. Tot op heden heeft Kepler al meer dan 2300 kandidaat-planeten ontdekt waarvan in iets meer dan zestig gevallen hun bestaan werd bevestigd door vervolgwaarnemingen met andere telescopen.

Op de winterbijeenkomst van de American Astronomical Society in Texas hebben Amerikaanse astronomen van het California Institute of Technology bekend gemaakt dat ze buiten ons zonnestelsel drie kleine planeten hebben ontdekt die alledrie rond een rode dwerg cirkelen. De drie planeten zijn de kleinste exoplaneten die tot op heden ontdekt werden. Hun afmetingen variëren van 0,57 tot 0,87 maal de middellijn van de Aarde en volgens de sterrenkundigen gaat het hier om zogenaamde 'rotsachtige planeten'. De kleinste van de drie kan men op vlak van grootte vergelijken met de planeet Mars. De ster waarrond het trio cirkelt (KOI-961), is ongeveer zeventig procent groter dan Jupiter en heeft een diameter die gelijk is aan eenzesde van de diameter van de zon. De ontdekking van de drie rotsachtige exoplaneten rondom de rode dwerg is voor astronomen zeer belangrijk. Rode dwergen zijn de meest voorkomende sterren in ons Melkwegstelsel. Dankzij deze ontdekking concluderen sterrenkundigen nu dat er wellicht nog veel meer soortgelijke planeten draaien rondom rode dwergen. Ondanks het feit dat de drie exoplaneten officieel tot de 'aardse' planeten worden gerekend, zijn ze alles behalve leefbaar. Het trio is slechts anderhalf miljoen kilometer van hun moederster verwijderd en hebben hierdoor extreem hoge oppervlaktetemperaturen (200 tot 500 graden Celsius). Door hun korte afstand tot hun moederster doen de drie exoplaneten er dan ook minder dan twee dagen over om éénmaal rond de ster KOI-961 te draaien. Hierdoor is dit planetenstelsel het kleinste dat we vandaag de dag kennen. Dit bijzonder planetenstelsel werd ontdekt met behulp van de Amerikaanse Kepler ruimtetelescoop. De betrokken onderzoekers bestudeerden oude gegevens afkomstig van Kepler die publiekelijk werden gemaakt waarna men de moederster op Aarde met behulp van het Palomar Observatory en de  W.M. Keck telescoop bestudeerde om op die manier meer te leren over de grootte van de exoplaneten.

Astronomen die gebruik maken van ESO’s geavanceerde exoplanetenjager HARPS hebben vandaag een rijke buit van meer dan vijftig nieuwe exoplaneten gepresenteerd. Zestien van deze exoplaneten zijn ‘superaardes’, en één daarvan bevindt zich in de leefbare zone van zijn ster. Door de eigenschappen van alle tot nu toe met HARPS gevonden planeten te onderzoeken, hebben de astronomen ontdekt dat ongeveer vier van de tien sterren die op de zon lijken minstens één planeet hebben die lichter is dan Saturnus. De HARPS-spectrograaf van de 3,6-meter telescoop van de ESO-sterrenwacht op La Silla (Chili) is de meest succesvolle planetenzoeker ter wereld (1). Het HARPS-team, onder leiding van Michel Mayor (Universiteit van Genève, Zwitserland), heeft vandaag de ontdekking gepresenteerd van meer dan vijftig nieuwe exoplaneten, waaronder zestien superaardes (2). Nooit eerder werden zoveel van zulke planeten tegelijkertijd aangekondigd (3). De presentatie van de nieuwe ontdekkingen vindt plaats bij een conferentie over extreme planetenstelsels in Wyoming (VS), waar 350 exoplaneetdeskundigen bijeenkomen.

Een internationaal team van stronomen is erin geslaagd om een nieuw soort planeet te ontdekken. Deze zogenaamde 'verweesde' of 'vrije' planeten bevinden zich in de lege ruimte tussen de vele sterren. Wetenschappers vermoeden dat er meer van dit soort planeten bestaan dan dat er sterren zijn. Verweesde planeten zijn echter heel moeilijk waar te nemen. Wanneer deze zich tussen ons en een ster door bewegen, kan hun zwaartekracht het sterlicht bundelen waardoor de ster dan enkele dagen helderder lijkt. Dergelijk gravitatielenseffect is heel moeilijk waar te nemen tenzij je heel lang naar veel sterren kijkt. Een team van sterrenkundigen in Japan en Nieuw-Zeeland voerde in 2006 en 2007 een dergelijk onderzoek uit en lette specifiek op grote aantallen sterren in de richting van het centrum van ons Melkwegstelsel. Met een 1,8 meter telescoop in Nieuw-Zeeland 'bekeek' men 50 miljoen sterren uit ons Melkwegstelsel. Uit de verkregen data heeft men nu aanwijzingen ontdekt voor het bestaan van tien verweesde planeten die een omvang hebben van minstens de omvang van Jupiter. Deze planeten bevinden zich op afstanden van 10 000 tot 20 000 lichtjaar van de Aarde en zijn volgens de astronomen ontstaan in jonge planetaire systemen. Doordat jonge planetenstelsels zeer turbulent zijn, kunnen planeten naar buiten worden geschoten als gevolg van nauwe passages met andere planeten of met een andere ster. Volgens de astronomen moeten er bij de vrije planeten ook planeten zijn met de omvang van de Aarde. Astronomen hebben in het verleden ook al aanwijzingen ontdekt voor het bestaan van dergelijke planeten maar later bleken deze nog groter te zijn waardoor deze 'planeten' gecatalogeerd werden als bruine dwergen of 'mislukte sterren'. Op basis van statistieken vermoeden astronomen dat er zich in ons Melkwegstelsel vele honderden miljarden van deze verweesde planeten bevinden. Verder onderzoek zal moeten uitwijzen of dit klopt.

Amerikaanse astronomen hebben met behulp van de Kepler ruimtetelescoop een opmerkelijk planetenstelsel ontdekt. Het stelsel bevindt zich op een afstand van ongeveer 2 000 lichtjaar van de Aarde en draait rond de ster Kepler-11. Vijf van de zes exoplaneten in dit stelsel bevinden zich zeer dicht tot hun moederster waardoor enige vorm van leven wellicht onmogelijk is. Dit is de eerste maal dat men een planetenstelsel ontdekt dat bestaat uit meer dan vijf exoplaneten. De zes planeten in dit stelsel konden ontdekt worden doordat zij vanaf de Aarde gezien bij elke omloop voor hun ster bewegen waardoor er kleine, regelmatige dipjes in de helderheid van de moederster ontstaan. Door kleine onregelmatigheden in de omlooptijden van de vijf binnenste planeten nauwkeurig te observeren, hebben sterrenkundigen kunnen vaststellen dat ze twee tot dertien keer zo zwaar zijn als de Aarde. Daarnaast ontdekte men ook dat hun omlooptijden variëren van 10 tot 47 dagen. Dit betekent dus dat de vijf binnenste exoplaneten in dit stelsel zich op een afstand van 14 tot 68 miljoen kilometer bevinden tot hun moederster. De vijf planeten draaien dus op een afstand tot hun ster die kleiner is dan de afstand tussen de planeet Mercurius en de Zon. Doordat vijf van de zes exoplaneten zeer dicht bij elkaar in de buur staan en zich ook nog eens dicht tot hun moederster bevinden, zorgt dit er niet alleen voor dat de ster onderhevig is aan grote gravitationele invloeden maar dat de planeten elkaar ook nog eens hevig beïnvloeden. De zesde exoplaneet uit dit stelsel is groter en bevindt zich in een ruimere baan (omlooptijd: 110 dagen). Het stelsel rondom de ster Kepler-11 is het meest compacte planetenstelsel dat tot op heden werd ontdekt. Hieronder kan u de persconferentie van deze opmerkelijke ontdekking opnieuw bekijken!

Het zijn opnieuw boeiende tijden voor iedereen die geïnteresseerd is in exoplaneten. Na de ontdekking door Europese sterrenkundigen van een planetenstelsel dat gelijkenissen vertoont met ons zonnestelsel maakte het wetenschappelijke team achter de Amerikaanse Kepler ruimtetelescoop eveneens een belangrijke ontdekking bekend. Kepler ontdekte rondom een ster in het sterrenbeeld Lier twee planeten die te vergelijken zijn met de planeet Saturnus. Beide exoplaneten hebben omlooptijden van 19 en 38 dagen en werden ontdekt door middel van de overgangsmethode waarbij het licht van een ster gedurende korte tijd iets zwakker is aangezien de exoplaneet zich voor deze ster beweegt. De exoplaneten Kepler-9b en Kepler-9c bevinden zich op een afstand van ongeveer 2 300 lichtjaar van de Aarde. De rotatiesnelheid van de twee exoplaneten is niet constant en schommelt door de enorme gravitationele krachten tussen beide planeten. De Kepler-onderzoekers hebben ook aanwijzingen gevonden van een derde planeet in het planetenstelsel. Deze derde exoplaneet zou anderhalf keer zo groot zijn als de Aarde en zou een omlooptijd hebben van 1,6 dagen. Door de korte omlooptijd bevindt deze exoplaneet zich zeer dicht tot zijn moederster waardoor de temperatuur op deze 'superaarde' ongeveer 1 900 graden Celsius bedraagt. In tegenstelling tot Kepler-9b en Kepler-9c zou de derde exoplaneet in het stelsel niet bestaan uit gas maar wel uit gesteente. Astronomen moeten wel het bestaan van de derde planeet nog bevestigen. De in maart 2009 gelanceerde Kepler ruimtetelescoop houdt de helderheid van 156 000 sterren continu in de gaten. Het 590 miljoen euro dure observatorium werd speciaal ontwikkeld om planeten als de Aarde op te sporen.

Europese astronomen hebben met behulp van ESO's HARPS-instrument op een 3,6 meter telescoop in Chili een planetenstelsel ontdekt waarin vijf planeten rondom de ster HD 10180 draaien. Daarnaast hebben de onderzoekers bewijzen dat er zich in het planetenstelsel nog twee andere exoplaneten bevinden waarvan één de laagste massa ooit zou hebben. Aangezien de banen van de exoplaneten rondom hun ster een regelmatig patroon volgen, vertoont dit planetenstelsel veel gelijkenissen met ons zonnestelsel. De zonachtige ster HD 10180 bevindt zich op een afstand van 127 lichtjaar in het sterrenbeeld Waterman. Dankzij 190 HARPS-metingen ontdekten de sterrenkundigen de afgelopen zes jaar piepkleine schommelingen van de ster die veroorzaakt worden door de aantrekkingskracht van vijf of meerdere planeten. Uit deze metingen kan men afleiden dat vijf exoplaneten rondom deze ster een massa hebben als de planeet Neptunus (tussen de 13 en 25 maal de massa van de Aarde). De vijf exoplaneten draaien in 6 tot 600 dagen om hun moederster en de afstand van de planeten tot de ster varieert van 0,06 tot 1,4 maal de afstand Aarde-Zon. De astronomen vermoeden dat het stelsel over nog twee exoplaneten beschikt waarvan één een massa zou hebben van slechts 1,4 maal de massa van de Aarde. Dit zou de lichtste exoplaneet zijn ooit ontdekt. Deze eigenschappen zorgen ervoor dat dit planetenstelsel zeer uniek is aangezien het systeem geen Jupiter-achtige planeten heeft en het planetenstelsel zeer dicht bevolkt is. Tot op heden werden er al vijftien planetenstelsels ontdekt met minstens drie exoplaneten.

Klik hier voor ESO's persbericht!

Astronomen zijn er in geslaagd om de tot op heden lichtste exoplaneet te ontdekken. Deze ontdekking werd op 21 april 2009 bekend gemaakt door de European Southern Observatory (ESO) en is opnieuw een belangrijke stap in de zoektocht van een planeet als onze Aarde rondom een andere ster. De exoplaneet Gliese 581 e werd ontdekt met de HARPS spectrograaf op de 3,6 meter ESO telescoop in het Chileense La Silla. De beroemde planetenjager Michel Mayor ontdekte een vijfde planeet rondom de ster Gliese 581 die 1,9 maal de massa heeft van de Aarde. De planeet draait één maal om de 3,15 dagen rondom zijn moederster en bevindt zich op ongeveer 20,5 lichtjaar van ons. Tot op heden is dit de minst zware planeet die ooit ontdekt werd rondom een andere ster en wetenschappers zijn er dan ook vrij zeker van dat het hier gaat om een gesteenteplaneet zoals de Aarde, Mars, Venus en Mercurius in ons zonnestelsel. Het planetenstelsel bevindt zich in het sterrenbeeld Libra en de moederster is een zogenaamde rode dwergster. Gliese 581 e bevindt zich echter niet in de levensvatbare zone rondom de ster waardoor vloeibaar water of eventueel leven op deze exoplaneet onmogelijk zijn. De ESO maakte ook bekend dat een andere exoplaneet in het Gliese 581 planetenstelsel zich nu toch in de levensvatbare zone zou bevinden. Door een herberekening zou Gliese 581 d de eerste exoplaneet zijn waarvan men vermoed dat deze beschikt over vloeibaar water. Vandaag de dag werden al 346 planeten ontdekt rondom andere sterren en aan deze laatste ontdekkingen ging meer dan vier jaar onderzoek vooraf.