In de vroege ochtend van woensdag 6 juni 2012 (Belgische tijd) vindt er een Venusovergang plaats. Dit schouwspel is één van de astronomische hoogtepunten van de afgelopen jaren en is een zeer zeldzame gebeurtenis. Zo heeft men sinds het begin van onze jaartelling slechts 26 maal een Venusovergang kunnen aanschouwen. Tijdens een zogenaamde 'Venusovergang' zien we vanop Aarde de planeet Venus voor de Zon schuiven. In de praktijk zien we hoe Venus zich als een klein zwart bolletje voor de Zon beweegt. Dergelijk verschijnsel valt enkel waar te nemen bij de zogenaamde binnenplaneten doordat hun banen zich tussen de Zon en de Aarde bevinden. De volledige overgang op 6 juni duurt bijna zeven uur waarvan enkel het laatste gedeelte in België en Nederland zal te zien zijn wanneer de Zon 's morgens opkomt. Waarnemers kunnen de overgang in België en Nederland vanaf 05u21 zien tot het einde van de overgang om 06u55. Aangezien de volgende Venusovergang pas op 11 december 2117 zal te zien zijn, zal de Venusovergang op 6 juni door miljoenen mensen op Aarde aanschouwt en gefotografeerd worden. Ook vanuit de ruimte zal men dit uitzonderlijk sterrenkundig fenomeen waarnemen. Zo is men van plan de Hubble ruimtetelescoop onrechtstreeks naar de Venusovergang te laten kijken door de Maan te observeren. De Maan reflecteert het licht afkomstig van de Zon en dus ook het licht van de planeet Venus. Sterrenkundigen willen op die manier de chemische samenstelling van het licht van Venus onderzoeken aangezien dit licht via de Maan zal opgevangen worden door de instrumenten aan boord van de legendarische Hubble Space Telescope. Indien u dit uniek verschijnsel zelf wil bewonderen, kan u zich steeds wenden tot één van de vele volkssterrenwachten in Vlaanderen en Nederland. Spacepage zal dit astronomisch evenement eveneens op de voet volgen en vragen of opmerkingen in verband met de Venusovergang kan u altijd posten in het bijhorende forum-topic.

LET OP: KIJK NOOIT RECHTSTREEKS NAAR DE ZON ZONDER BESCHERMING!!!

De Amerikaanse/Europese Hubble Space Telescope heeft tot op heden de meest gedetailleerde opname gemaakt van het bekende deep-sky object Messier 9 (zie onderstaande foto). Messier 9 is een bolvormige sterrenhoop in het sterrenbeeld Slangendrager en bevindt zich ongeveer 25 800 lichtjaar van de Aarde. Messier 9 (ook wel M9 genoemd) is slechts 5 500 lichtjaar verwijderd van het centrum van ons Melkwegstelsel en deze bolhoop heeft een lichtkracht die gelijk is aan 120 000 zonnen. Op de nieuwe Hubble-opname van dit prachtige object zijn meer dan 250 000 individuele sterren te zien. Voor sterrenkundigen is deze nieuwe gedetailleerde opname van onschatbare waarde aangezien veel van de individuele sterren vanop Aarde met telescopen niet te zien zijn. De helderste individuele sterren hebben een helderheid van magnitude +13,5. Op de Hubble-opname vallen ook meteen de verschillende kleuren op die sommige sterren hebben. Het kleurverschil van sterren is dan ook direct gerelateerd aan hun temperatuur. Hoe roder de kleur van een ster, hoe koeler deze is. M9 werd in 1764 ontdekt door de Franse sterrenkundige Charles Messier toen hij een catalogus samenstelde van komeetachtige objecten. Door zijn enorme omvang, ongeveer 90 lichtjaar in diameter, is M9 al met een kleine telescoop te bewonderen en is dit een geliefkoosd object bij amateur-sterrenkundigen. 

De Amerikaanse Kepler ruimtetelescoop blijft astronomen verbazen. De planetenjager heeft maar liefst elf nieuwe planetenstelsels aan zijn lijst van ontdekkingen toegevoegd. Alles samen bevatten deze stelsels minstens 26 exoplaneten. Hierdoor is het aantal ontdekte Kepler-planeten in één keer verdubbeld. De nieuwe exoplaneten verschillen in grootte van anderhalf keer de Aarde tot groter dan Jupiter en bewegen op kleine afstanden om hun moedersterren. Zo variëren hun omlooptijden van 6 tot 143 dagen en staan ze allemaal dichter tot hun moederster dan de planeet Venus tot de Zon. Aangezien de pas ontdekte exoplaneten op kleine onderlinge afstanden om hun moederster draaien, is hun onderlinge aantrekkingskracht dan ook groot genoeg om elkaars baanbewegingen te versnellen of te vertragen. Net als de andere exoplaneten die Kepler al ontdekte, werden ook deze planeten ontdekt door de helderheden van meer dan 150 000 sterren in de gaten te houden in de sterrenbeelden Lier en Zwaan. Zodra er, vanaf de Aarde gezien, een planeet voor zijn moederster schuift, wordt het licht van de ster iets verduisterd en zal Kepler dit meten. Voor de ruimtetelescoop is drie keer zo een dip in de lichtsterkte van de ster genoeg om de massa, omvang en en omlooptijd te achterhalen van de exoplaneet. Het bestaan van meerdere exoplaneten om één ster kan dan weer afgeleidt worden uit wisselende omlooptijden. Tot op heden heeft Kepler al meer dan 2300 kandidaat-planeten ontdekt waarvan in iets meer dan zestig gevallen hun bestaan werd bevestigd door vervolgwaarnemingen met andere telescopen.

De Amerikaanse Fermi-ruimtetelescoop heeft tot op heden al bijna vijfhonderd bronnen van zogenaamde 'harde' gammastraling ontdekt in het heelal. Deze bronnen zenden een straling uit met een energie van meer dan tien miljard elektronvolt. Voor de lancering van de Fermi-ruimtetelescoop, in juli 2008, waren slechts vier van dergelijke objecten gekend. Dankzij de Fermi-ruimtetelescoop hebben astronomen nu een catalogus kunnen samenstellen van 496 bronnen die allemaal waargenomen werden met de Large Area Telescope aan boord van Fermi. De Large Area Telescope is een deeltjesdetector en werd ontwikkeld door het SLAC National Accelerator Laboratory. Het overgrote deel van de 496 objecten uit de catalogus zijn ver verwijderde sterrenstelsels met in het centrum een groot, zwaar zwart gat. Daarnaast bevinden zich enkele tientallen van deze Fermi-bronnen zich in ons eigen Melkwegstelsel. Ongeveer een derde van de gedetecteerde bronnen van harde gammastraling heeft men nog niet kunnen identificeren aangezien deze niet samenvallen met reeds bekende objecten in het heelal. De catalogus werd voor het eerst gepresenteerd op de 219de bijeenkomst van de American Astronomical Society in Austis, Texas. Danzkij de Fermi-ruimtetelescoop kunnen sterrenkundigen zich ook een beeld vormen van het vroege heelal en kan men de zogenaamde 'donkere materie' beter onderzoeken.

De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA heeft bekend gemaakt dat wetenschappers met behulp van de Kepler ruimtetelescoop voor het eerst een exoplaneet hebben ontdekt die zich in het midden van de zogenaamde bewoonbare zone bevindt rondom zijn moederster. De 'bewoonbare zone' is een term die bij planeetwetenschappers en astronomen vaak gebruikt wordt en is een zone rondom een ster waarin de temperaturen niet te hoog of te laag zijn voor het bestaan van vloeibaar water aan het oppervlak van een exoplaneet. De planeet, genaamd Kepler-22b, is 2,4 keer zo groot als de Aarde en draait éénmaal om de 290 dagen om zijn moederster. De ster waarrond deze opmerkelijke exoplaneet draait, vertoond veel gelijkenissen met onze Zon maar is wel iets koeler en kleiner. Kepler-22b bevindt zich op een afstand van 600 lichtjaar van de Aarde. De afstand van Kepler-22b tot zijn moederster is ongeveer 15% kleiner dan de afstand Aarde-Zon. Ondanks al deze details hebben wetenschappers echter nog niet kunnen achterhalen of Kepler-22b een vaste, gasachtige of vloeibare samenstelling heeft. Naast deze bijzondere ontdekking werd ook bekend gemaakt dat de Amerikaanse Kepler planetenjager maar liefst 2 326 kandidaat-exoplaneten heeft gevonden. Kepler gaat op zoek naar exoplaneten door de lichtintensiteit van meer dan 150 000 sterren in de gaten te houden. Wanneer de hoeveelheid uitgezonden licht van een ster periodiek wijzigt, kan dit wijzen op een planeet die rondom deze ster draait. De meeste van de 2 326 kandidaten zijn Neptunus-achtige planeten. Meer dan 200 van de kandidaat-exoplaneten zijn op vlak van omvang te vergelijken met de Aarde. Tien daarvan zouden zich volgens de wetenschappers in een bewoonbare zone om hun moederster bevinden. De ontdekking van Kepler-22b is voor onderzoekers van zeer groot belang in de zoektocht naar een zogenaamde 'tweelingbroer' van de Aarde.

Iedereen met interesse in sterrenkunde in hoogenergetische straling zou XMM-Newton moeten kennen, de Europese ruimtetelescoop die waarnemingen verricht in röntgenstraling. Voluit staat het voor X-ray Multi-mirror Mission en dat zegt iets over de gebruikte technologie. Elk van de drie telescopen van 58 cm diameter met scherende invaloptiek bestaat uit 58 spiegelsegmenten. De telescopen zijn de grootste van dat type die ooit in de ruimte werden gebracht, ze hebben een brandpuntsafstand van 7,5 m. Alle spiegels samen hebben een oppervlakte van meer dan 120 vierkante meter. Hij werd op 10 december 1999 gelanceerd, het was de eerste commerciële vlucht van de Ariane 5. De waarnemingen begonnen in juni 2000. Omdat hij niet kan waarnemen in de stralingsgordels van de Aarde bevindt dit observatorium zich steeds minstens 20 000 kilometer van de Aarde. Op het hoogste punt van zijn elliptische baan, op ongeveer 100 000 kilometer, is hij ideaal geplaatst om gedurende lange tijd hetzelfde object te kunnen bestuderen.

Sterrenkundigen hebben met behulp van de Amerikaanse Spitzer ruimtetelescoop een nieuwe band van stof ontdekt rondom de ster Eta Corvi in het zuidelijke sterrenbeeld Raaf (Corvus). De wetenschappers vermoeden dat de stofband bevolkt wordt door zeer veel kometen die eventuele exoplaneten in de buurt continue zouden bombarderen. Dergelijke situatie is te vergelijken met het 'Late Heavy Bombardment' dat zich in vroegste periode van ons zonnestelsel afspeelde (4,0 tot 3,8 miljard jaar geleden). Tijdens deze periode werden de jonge planeten en hun manen continue bestookt met kometen die op Aarde wellicht de oceanen deden ontstaan en koolstof naar onze planeet brachten. Het bestaan van deze periode werd ontdekt bij het bestuderen van de ouderdom van kraters op de Maan en na onderzoek van Maanstenen die door de Apollo-astronauten werden meegebracht. Tot op heden is het echter nog niet duidelijk wat de reden is voor het Late Heavy Bombardment in het zonnestelsel. De sterrenkundigen leggen bij de ster Eta Corvu de link met het Late Heavy Bombardment doordat de spectrograaf aan boord van Spitzer het spectrum van de stofband rond de ster analyseerde. Hieruit bleek dat de chemische samenstelling van de stofband sterk overeen kwam met die van de Almahata Sitta-meteoriet die in 2008 neerkwam in Soedan, Afrika. In 2005 ontdekten astronomen al een eerste ring van stof rondom Eta Corvu die zich op ongeveer 150 Astronomische Eenheden van de ster bevindt. Deze ring is te vergelijken met de Kuipergordel rondom het zonnestelsel en bestaat vooral uit ijsachtige hemellichamen. Voor de sterrenkundigen is onderzoek zoals dat van Eta Corvu van zeer groot belang aangezien men op die manier meer leert over het ontstaan van het zonnestelsel en de omstandigheden waarin de Aarde ontstond.

Nadat vorige maand brokstukken van de opgebrande Amerikaanse UARS-satelliet terugvielen op Aarde is er opnieuw een kunstmaan op weg om op Aarde neer te storten. Eind oktober is het de beurt aan de Duitse röntgensatelliet ROSAT die een gewicht heeft van 2,4 ton en in 1990 in de ruimte gebracht werd. ROSAT verrichte acht jaar lang röntgenwaarnemingen vanuit een elliptische baan om de Aarde op een hoogte van 585 - 565 kilometer. De atmosferische 'drag' zorgde er echter voor dat het ruimtetuig zich in juni 2011 slechts maar op 327 kilometer hoogte meer bevond. ROSAT zal uiteindelijk met een snelheid van ongeveer 28 000 kilometer per uur de dichte lagen van de atmosfeer induiken. Deze Duitse satelliet is kleiner dan de Amerikaanse UARS-kunstmaan (de omvang van een wagen) maar verwacht wordt dat er wel meer grotere stukken op Aarde gaan terechtkomen doordat de constructie van ROSAT degelijker gebouwd werd. Wellicht zal de spiegel van het observatorium de terugkeer overleven aangezien deze zeer hittebestendig is. Het Duitse ruimtevaartagentschap DLR gaat er van uit dat er tussen 20 en 25 oktober ongeveer dertig brokstukken met een totaal gewicht van 1,6 ton op Aarde gaan neerstorten op Aarde. Dat is ongeveer drie keer zoveel als bij de UARS-satelliet. De kans dat ROSAT schade zal veroorzaken is dan ook opmerkelijk hoger (1 op 2000). Net als bij de UARS-satelliet kan men nu nog niet voorspellen waar en wanneer de restanten van de Duitse kunstmaan zullen neerstorten. Volgens DLR zal het preciese tijdstip van de terugkeer in de atmosfeer ongeveer vijf uur op voorhand geweten zijn. Alle gebieden tussen 53 graden noorder- en zuiderbreedte gelden als potentiële impactplaats. Toch is men er van overtuigd dat de kans dat brokstukken neerkomen in bewoond gebied zeer klein is.

De Amerikaans/Europese Hubble Space Telescope heeft op maandag 4 juli 2011 een belangrijke mijlpaal bereikt. Op die dag heeft 's werelds bekendste ruimtetelescoop zijn miljoenste wetenschappelijke waarneming verricht. De waarneming zelf had als doel te onderzoeken of er zich in de dampkring van exoplaneet HAT-P-7b water bevindt. De miljoenste Hubble-waarneming leverde helaas geen spectaculaire foto op aangezien dit onderzoek verricht werd met een spectrograaf aan boord van Hubble. Exoplaneet HAT-P-7b is ongeveer duizend lichtjaar van de Aarde verwijderd en is groter dan de gasreus Jupiter. De Hubble Space Telescope werd op 21 april 1990 in een baan om de Aarde gebracht door het Amerikaanse ruimteveer Discovery. De afgelopen 21 jaar heeft dit observatorium meer dan vijftig terabyte aan data verzamelt (genoeg om 10 000 DVD's te vullen) en verschenen er duizenden wetenschappelijke publicaties waarvan de gegevens gebaseerd werden op data afkomstig van de Hubble ruimtetelescoop. Het elf ton zware observatorium beschikt over een hoofdspiegel met een diameter van 2,4 meter en enkele precisie-instrumenten. Uniek aan deze ruimtetelescoop is dat het tuig doorheen de jaren vijf maal werd bezocht werd door een Amerikaans ruimteveer om de ruimtetelescoop te herstellen of te moderniseren.

Een internationaal team van astronomen heeft een heel armada van telescopen op Aarde alsook in de ruimte gebruikt om de afstand van de verst bekende volwassen cluster van sterrenstelsels te kunnen meten. Ondanks het feit dat de cluster gezien wordt op het moment dat het heelal minder dan een kwart van zijn leeftijd had, lijkt deze cluster verrassend genoeg op zijn huidige soortgenoten. De cluster, die CL J1449+0856 heet, blijkt tot ieders verbazing er niet heel jong uit te zien maar blijkt een volgroeid object te zijn met een massa vergelijkbaar met die van de Virgo-cluster. Clusters van sterrenstelsels zijn de grootste structuren in het heelal en worden door de zwaartekracht bij elkaar gehouden. Astronomen gaan ervan uit dat clusters van sterrenstelsels in de loop van de tijd groter worden en dat ze dus zeer zeldzaam moeten zijn in het vroege heelal. De cluster CL J1449+0856, die onderzocht werd met ESO's Very Large Telescope (VLT), de Hubble-ruimtetelescoop en de XMM-Newton ruimtetelescoop, blijkt te zijn opgebouwd uit sterrenstelsels die geen nieuwe sterren vormen maar met daarin sterren die al bijna één miljard jaar oud zijn waardoor deze cluster als een 'volwassen' object beschouwd wordt. Uit waarnemingen van de röntgenstraling die de cluster uitzendt, blijkt dat deze straling moet afkomstig zijn van een zeer hete wolk van ijl gas dat zich in de ruimte bevindt tussen de sterrenstelsels. Deze straling is het meest geconcentreerd in het centrum van de cluster waardoor dit volgens sterrenkundigen opnieuw een bewijs is dat deze cluster volwassen is. Erg jonge clusters hebben nog niet de tijd gehad om heet gas op deze manier vast te houden. (Bron: ESO)