De nachtelijke hemel vastleggen met je smartphone klinkt misschien als een onmogelijke missie, maar met de juiste techniek kun je verrassend indrukwekkende foto's van sterrensporen maken. In dit artikel ontdek je hoe je met dat toestel in je broekzak de rotatie van de aarde kunt visualiseren door middel van prachtige lichtsporen aan de hemel.
Wat zijn sterrensporen (star trails) precies?
Sterrensporen ontstaan wanneer je een langdurige opname maakt van de nachtelijke hemel. Doordat de aarde om haar as draait, lijken de sterren te bewegen langs cirkelbanen rond de hemelpool. Bij een korte belichtingstijd zie je sterren als punten, maar bij langere belichtingen ontstaan er prachtige, gebogen lichtsporen. Hoe langer je belicht, hoe langer de sporen worden. Het centrum van deze cirkelbeweging ligt bij de Poolster (Polaris) op het noordelijk halfrond, of in de buurt van Sigma Octantis op het zuidelijk halfrond. Sterrensporen rond de Poolster vormen dus concentrische cirkels, terwijl sterren dichter bij de horizon meer rechte lijnen lijken te trekken.
De uitdagingen van smartphone-fotografie
Laten we eerlijk zijn: smartphones zijn niet ontworpen voor astrofotografie. De kleine sensor, het beperkte optische systeem en de automatische software maken het een uitdaging. Toch hebben moderne smartphones handmatige modi die voldoende controle bieden voor experimenten met lange belichtingstijden. De sleutel tot succes ligt in het begrijpen en omzeilen van de beperkingen van je toestel.
Benodigdheden
- Een smartphone met handmatige camera-instellingen (Pro-modus, Camera RAW of een app zoals ProCam, Camera FV-5, of Lightroom Mobile)
- Een stabiel statief met smartphone-houder
- Een donkere locatie, ver van lichtvervuiling
- Een externe afstandsbediening of bluetooth-ontspanner
- Een powerbank (lange belichtingen vreten batterij)
- Een zaklamp met rood licht (om je nachtzicht te behouden)
- Warme kleding (nachten kunnen verrassend koud zijn, zelfs in de zomer)
- Maak gebruik van apps als PhotoPills of SkySafari om te bepalen waar de Poolster zich bevindt
Zoek een donkere locatie
Lichtvervuiling is je grootste vijand bij astrofotografie. Zoek een plek zo ver mogelijk van steden, dorpen en straatverlichting. Websites zoals lightpollutionmap.info helpen je donkere gebieden te vinden. In Vlaanderen zijn echt donkere plekken schaars, maar gebieden zoals de Hoge Venen, delen van de Kempen of de Westhoek bieden betere omstandigheden dan stedelijke gebieden. Let ook op de maanfase. Een volle maan verlicht de hemel zo sterk dat zwakke sterren verdwijnen. Plan je sessie rond nieuwe maan voor de meest spectaculaire resultaten. Check daarnaast de weersvoorspellingen: een heldere, wolkenloze nacht is absoluut noodzakelijk.
Camera-instellingen
- Handmatige modus activeren
De meeste moderne smartphones bieden een Pro- of Handmatige modus. Bij iPhones vanaf de iPhone 13 Pro kun je RAW-foto's maken met uitgebreide controle, terwijl Android-toestellen vaak een ingebouwde Pro-modus hebben. Anders zijn apps zoals Lightroom Mobile (beschikbaar voor iOS en Android) uitstekende alternatieven. - ISO-waarde
Begin met een ISO tussen 800 en 1600. Hogere ISO-waarden maken de sensor gevoeliger voor licht, maar introduceren ook meer ruis (grain). Smartphones hebben relatief kleine sensoren die bij hoge ISO's snel ruizig worden. Experimenteer met verschillende waarden: sommige toestellen presteren beter bij ISO 3200, terwijl andere al bij ISO 1600 te veel ruis vertonen. - Belichtingstijd
Dit is waar het interessant wordt. Voor sterrensporen heb je lange belichtingstijden nodig, idealiter 15 minuten tot meerdere uren. Helaas is dit de grootste beperking van smartphones: de meeste ondersteunen maximaal 30 seconden belichtingstijd, hooguit een minuut bij bepaalde modellen. De oplossing: maak meerdere kortere opnames (bijvoorbeeld 200 foto's van 30 seconden) en combineer deze later in software tot één beeld met lange sterrensporen. Deze stapelmethode heeft zelfs voordelen: je kunt slechte frames verwijderen (bijvoorbeeld als er een vliegtuig door beeld kwam) en de beelden middelen om ruis te verminderen. - Diafragma
Bij smartphones is het diafragma meestal vast, dus deze parameter kun je niet aanpassen. De meeste smartphones hebben een diafragma tussen f/1.5 en f/2.2, wat eigenlijk ideaal is voor het verzamelen van licht. - Scherpstelling
Zet de focus op oneindig (∞). Dit kan lastig zijn op een smartphone omdat je niet op de sterren kunt tikken om scherp te stellen (ze zijn vaak te zwak). Een truc: overdag scherp stellen op een ver object aan de horizon en de focus vergrendelen, of handmatig de schuifregelaar helemaal naar 'ver' schuiven. - Witbalans
Stel de witbalans handmatig in op ongeveer 3400-4000K voor een natuurlijke hemelkleur. Automatische witbalans kan onvoorspelbare resultaten geven over meerdere opnames.
Hoe ga je te werk?
- Stel je statief stevig op op een stabiele ondergrond. Zelfs de kleinste trilling tijdens een opname van 30 seconden veroorzaakt onscherpte.
- Componeer je beeld. Richt je camera naar het noorden (voor cirkelvormige sporen rond de Poolster) of experimenteer met andere richtingen. Het opnemen van een interessant landschapselement in de voorgrond (een boom, gebouw of heuvel) voegt context en diepte toe aan je compositie.
- Test je instellingen met een enkele opname van 30 seconden. Zijn de sterren zichtbaar? Is de belichting goed? Pas indien nodig ISO en belichtingstijd aan.
- Start de opnamereeks. Gebruik een intervallometer-functie (beschikbaar in apps zoals Lightroom Mobile) of start handmatig opeenvolgende opnames. Als je app dit niet ondersteunt, kun je met een externe bluetooth-ontspanner handmatig elke 30 seconden een nieuwe opname starten. Voor echte sterrensporen heb je minimaal 30-50 opnames nodig, maar 100-200 geeft spectaculairder resultaten.
- Blijf in de buurt maar raak je telefoon niet aan tijdens opnames. Controleer af en toe of alles goed gaat, maar vermijd trillingen.
- Houd je batterij in de gaten. Lange belichtingen en het constant actief houden van de sensor verbruiken veel energie. Een powerbank is geen luxe.
De magie zit in de nabewerking
De magie gebeurt in de nabewerking. Je hebt software nodig die je frames kan 'stapelen' (stacken). Populaire opties voor desktop zijn:
- StarStaX (gratis, Windows/Mac/Linux): speciaal ontworpen voor sterrensporen, extreem gebruiksvriendelijk (website)
- Sequator (gratis, Windows): uitgebreid met goede ruisonderdrukking (website)
- Adobe Photoshop (betaald): gebruik Statistics Scripts of handmatig stapelen met blend modes (website)
Speciale apps
Deze apps maken in korte tijd (bijvoorbeeld elke 5 seconden) een nieuwe foto en "stapelen" deze automatisch real-time over elkaar. Ze behouden alleen de lichtste pixels van elke nieuwe foto. Dus: waar een ster licht uitzendt, wordt dat licht toegevoegd aan het eindbeeld. Omdat de sterren steeds een beetje verder zijn gedraaid, ontstaan er steeds langere lichtsporen. Of de app het doet of software op je computer - het principe is hetzelfde. De software vergelijkt alle foto's pixel voor pixel en behoudt voor elke pixel de hoogste lichtwaarde die in één van de foto's voorkomt. Waar sterren stonden, is het licht, waar de donkere lucht was, blijft het donker. Omdat de sterren in elke volgende foto iets verder staan, ontstaat een aaneengesloten lichtspoor. Het spreekt voor zich dat er nog veel meer apps zijn dan de onderstaande vermelde.
- Slow Shutter Cam
Dit is jarenlang de populairste geweest. De app heeft een "Light Trail" modus die real-time vele korte opnames combineert tot één beeld met sterrensporen. Je krijgt direct een preview terwijl je fotografeert. Het nadeel is dat je achteraf geen individuele frames kunt verwijderen als er bijvoorbeeld een vliegtuig doorheen vloog. - NightCap Camera
Een modernere optie specifiek voor astrofotografie. Heeft een "Star Trails" modus met AI-gestuurde belichting en de mogelijkheid om zowel het gestapelde eindresultaat als individuele frames op te slaan. Biedt meer controle dan Slow Shutter Cam. - ProCam
Geen specifieke sterrenspoor-app, maar een professionele camera-app met volledige handmatige controles en een intervalometer-functie. Hiermee maak je een reeks foto's die je vervolgens zelf stapelt op je computer in software zoals StarStaX.
De foto bovenaan dit artikel werd gemaakt door 570 aparte foto's, die elk een belichtingstijd hadden van 30 seconden, te stapelen. De foto's zelf werden gemaakt met een iPhone.
Wees creatief
Maak een aparte opname van je voorgrond met kortere belichtingstijd of zelfs lichte bijverlichting, en combineer deze later met je sterrensporen. Dit voorkomt dat je voorgrond volledig zwart is. Sterren hebben verschillende kleuren (blauw, wit, oranje, rood) afhankelijk van hun temperatuur. Deze kleuren worden zichtbaar als je de color saturation verhoogt in de nabewerking. Als je fotografeert tijdens een meteorenregen (Perseïden in augustus, Geminiden in december), kun je met geluk meteoren door je sterrensporen zien flitsen.
Mogelijke problemen
Bij koude nachten kan er vocht op je cameralens condenseren. Neem een zachte doek mee en controleer regelmatig je lens. Sommige fotografen gebruiken een kleine handwarmer die ze voorzichtig bij (niet op!) de lens houden. Zelfs het aanraken van het scherm om een opname te starten kan trillingen veroorzaken. Gebruik daarom altijd een timer (2 of 5 seconden) of een externe ontspanner. Sommige smartphones keren terug naar automatische instellingen als je wisselt tussen apps of als het scherm uitgaat. Controleer je instellingen voor elke opname. Als je op een publiek toegankelijke plek fotografeert, kunnen lantaarns of koplampen van auto's je opname verpesten. Kies afgelegen plekken of wacht tot het écht nacht is.
Video's
